Yurt Dışı İşlerde Haftada 48 Saatlik Fazla Çalışma Dahil Ücret Anlaşması Yapılabilmektedir

T.C. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 19.09.2023 tarihli, E. 2023/14627, K. 2023/12376 sayılı kararı, yurt dışı projelerde çalışan işçilerin fazla çalışma ücretlerinin, iş sözleşmesiyle belirlenen haftalık 48 saatlik çalışma süresi kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunu ele almıştır. Bu karar, iş hukukunda fazla çalışma ücretlerinin belirlenmesi ve iş sözleşmelerinin geçerliliği konularında önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır.

Olayın Özeti

Davacı işçi, 2014 yılı Ekim ayından 2016 yılı Aralık ayına kadar davalı şirketin yurt dışı şantiyelerinde atölye şefi olarak çalışmıştır. İş sözleşmesi, davacının haftalık 48 saat çalışmasını ve bu sürenin karşılığında aylık net 7.000 USD ücret almasını öngörmektedir. Davacı, iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını, ancak bu çalışmaların karşılığının ödenmediğini iddia ederek alacak talepli dava açmıştır.

Davalı şirket ise, iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğini, davacının tüm alacaklarının ödendiğini ve fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğunu savunmuştur.

Mercilerin Çözümü

İlk Derece Mahkemesi Kararı

İlk Derece Mahkemesi, davacının iş sözleşmesinin haksız feshedildiğine ve fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığına karar vererek, davanın kısmen kabulüne hükmetmiştir. Mahkeme, davacının haftalık 45 saati aşan çalışmalarının fazla çalışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

Davalı şirketin istinaf başvurusu üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi, İlk Derece Mahkemesi kararını hukuka uygun bularak istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

Yargıtay Kararı

Davalı şirketin temyiz başvurusu üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesi kararını kaldırarak İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuştur. Yargıtay, iş sözleşmesinde haftalık 48 saatlik çalışma süresinin ve bu sürenin karşılığında ödenecek ücretin açıkça belirtildiğini, bu nedenle haftalık 48 saatin üzerindeki çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bozma sonrası yapılan yargılamada, İlk Derece Mahkemesi, Yargıtay'ın bozma ilamına uyarak davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

Çözülmesi Gereken Hukuki Problemler

1. Fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil edilip edilemeyeceği.

2. İş sözleşmesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin fazla çalışma sınırını belirleyip belirlemediği.

3. Yurt dışı iş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin belirlenmesinde hangi ülke hukukunun uygulanacağı.

Hukuki Analiz

1. Fazla Çalışma Ücretinin Aylık Ücrete Dahil Edilmesi

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi, fazla çalışmanın, haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğunu ve bu çalışmaların karşılığında işçiye zamlı ücret ödenmesi gerektiğini düzenlemektedir. Ancak, Yargıtay içtihatlarına göre, iş sözleşmesinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil edildiği açıkça belirtilmişse ve işçiye ödenen ücret, fazla çalışma ücretini de kapsayacak şekilde asgari ücretin üzerinde ise, bu düzenleme geçerli kabul edilmektedir. Ancak, bu durumda dahi, işçinin yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırını aşan çalışmaları için ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekmektedir .

2. İş Sözleşmesinde Belirtilen Haftalık Çalışma Süresi

İş sözleşmesinde haftalık 48 saatlik çalışma süresi belirtilmişse, bu süre, fazla çalışma sınırını belirlemez. Yargıtay, iş sözleşmesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin, İş Kanunu'nda öngörülen haftalık 45 saatlik yasal sınırı aşamayacağını ve bu nedenle haftalık 45 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

3. Yurt Dışı İş Sözleşmelerinde Uygulanacak Hukuk

Yurt dışında yapılan iş sözleşmelerinde, taraflar, hangi ülke hukukunun uygulanacağını belirleyebilirler. Ancak, Türk işçileri için, Türk kamu düzenine aykırı hükümler geçersiz sayılır. Bu nedenle, yurt dışı iş sözleşmelerinde, fazla çalışma ücretinin ödenmemesi gibi Türk kamu düzenine aykırı hükümler geçersiz kabul edilir ve Türk iş hukukunun emredici hükümleri uygulanır.

Sonuç ve Değerlendirme

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin bu kararı, yurt dışı iş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin belirlenmesi konusunda önemli bir içtihat oluşturmaktadır. Karar, iş sözleşmesinde haftalık 48 saatlik çalışma süresi belirtilmiş olsa dahi, haftalık 45 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve bu çalışmaların karşılığında işçiye zamlı ücret ödenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Bu karar, işverenlerin, iş sözleşmelerini hazırlarken, fazla çalışma ücretinin belirlenmesi konusunda dikkatli olmaları gerektiğini ve işçilerin de haklarını korumak için iş sözleşmelerini dikkatle incelemeleri gerektiğini göstermektedir.

T.C. YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ  E. 2023/14627 K. 2023/12376 T. 19.9.2023

DAVA : Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece ... Bölge Adliye Mahkemesi 48. Hukuk Dairesinin başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR : I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 2014 Ekim - 2016 Aralık tarihleri arasında davalı Şirketin yurt dışı şantiyelerinde atölye şefi olarak çalıştığını, en son aylık net 7.000,00 USD ücret aldığını, ... sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini ve tazminatlarının eksik ödendiğini, haftalık kırk beş saati aşan çalışmaları olduğunu, hafta tatilleri ile resmî ve dinî bayramlarda da çalıştığını belirterek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, davacının ...'daki demiryolu projesinde 29.09.2014-11.11.2015 tarihleri arasında aylık net 7.500,00 USD ücretle, 02.09.2016-22.12.2016 tarihleri arasında ise Suudi Arabistandaki projede aylık net 7.500,00 USD ücretle çalıştığını, davacının ...'daki projede çalışmasının kendisine uygun çalışabileceği pozisyon bulunmaması sebebiyle feshin son çare ilkesine uygun olarak feshedildiğini ve fesih bildiriminin ....11.2015 tarihinde davacıya tebliğ edildiğini, 1.656,79 USD kıdem tazminatı, 7.000,00 USD ihbar tazminatı ve 3.750,00 USD yıllık izin ücreti olmak üzere tüm haklarının ödendiğini, 02.09.2016 tarihinde başladığı Suudi Arabistan'daki çalışmanın yeni bir ... sözleşmesi olduğunu ve önceki dönemin tasfiye edildiğini, davacının ikinci dönem çalışmasında ise işverene küfür ve hakaret etmesi sebebiyle ... sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğini, ancak iyiniyet kapsamında davacıya 1.875,00 USD yıllık izin ücreti, 3.500,00 USD ihbar tazminatı ve 338,08 USD kıdem tazminatı ödemesi yapıldığını, kalan alacağının ise önceden aldığı 14.566,67 USD ücret avansından mahsup edildiğini, davacının aylık 7.500,00 USD ücretinin fazla çalışma da dâhil tüm haklarını kapsadığını, tüm hak ve alacaklarının bordrolarda tahakkuk ettirilerek ödendiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi'nin 17.01.2022 tarihli ve 2019/276 Esas, 2022/34 Karar sayılı kararı ile; davacının her iki dönem çalışmasında ... sözleşmesinin haklı bir neden olmaksızın feshedildiği, davacının bordrolarda yer alan 7.500,00 USD ücrete rağmen; dava dilekçesindeki talebi ile bağlı kalınarak aylık net 7.000,00 USD ücret aldığının kabul edildiği, fazla çalışma alacağı bakımından hiçbir tanığın 2015 yılı öncesine ait davacı ile ... şantiyesinde görgüye dayanan bilgisi bulunmadığından, 01.01.2015 sonrası dönemin nazara alındığı, dinlenen tanık anlatımlarından davacının bir hafta ortalama 28,5 saat, bir hafta ortalama 18 saat fazla çalışma yaptığı, dinî bayramlar hariç diğer ... bayram ve genel tatillerde çalıştığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

... Bölge Adliye Mahkemesi 48. Hukuk Dairesinin 26.05.2022 tarihli ve 2022/710 Esas, 2022/748 Karar sayılı kararı ile; davacının davalı Şirketin yurt dışı şantiyelerinde toplam 1 yıl, 5 ay, 4 gün hizmet süresi ile çalıştığını, taraf beyan ve iddiaları, davacı tarafından beyan ve talep edilen ücret miktarı ile bodroda görülen ücret dikkate alındığında, hükme esas alınan bilirkişi raporunda benimsenen ücrette bir isabetsizlik görülmediği, ayrıca fazla çalışmaların ücrete dâhil olduğunın davalı tarafça ispatlanamadığı, dinlenen tanıkların çalışma saat ve sürelerine ilişkin beyanları doğrultusunda hesaplama yapılmasında ve tüm tanık anlatımları değerlendirilerek bilirkişi tarafından belirlenen alacakların hüküm altına alınmasında bir isabetsizlik olmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 18.10.2022 tarihli ve 2022/9465 Esas, 2022/12684 Karar sayılı kararı ile; tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler, davacı ve davalı tanık beyanları ve özellikle davacı tanığı O.S.N'nin beyanına göre davacının haftanın bir günü 08.00-20.00 saatleri arasında çalıştığı, diğer günleri 08.00-18.00 saatleri arasında çalıştığının kabulünün dosya kapsamına daha uygun düşeceği, davacı ile davalı işveren arasında imzalanan ... sözleşmesinin eki niteliğindeki bilgilendirme formunda haftalık çalışmanın 48 saat olarak (6x8=48) kararlaştırıldığı ve ücretin de buna göre belirlendiği, bu nedenle haftalık 48 saatin üzerindeki çalışma bakımından fazla çalışma alacağının hesaplanması gerektiği gerekçesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilâmı doğrultusunda alınan bilirkişi ek raporuna göre davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; ülke standartlarının çok üzerinde belirlenmiş olmasına rağmen tarafların bu yöndeki yazılı iradeleri yok sayılarak fazla çalışma ücreti alacağına hükmedilmiş olmasının hukuka aykırı olduğunu, kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının ücretinin fazla çalışma dâhil olarak belirlenmiş olması sebebiyle davacının işçilik alacağına esas ücretinin, aylık ücretinden fazla çalışma olarak kabul edilmesi gereken miktarın düşürülmesi suretiyle tespit edilmesi gerektiğini, belirlenen hakkaniyet indiriminin düşük olduğunu, kıdem tazminatına uygulanan faiz türünün hatalı olduğunu belirterek kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, ücret miktarı ile fazla çalışma alacağının ispatı ve hesaplanması noktalarında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 32, 41 ve 63. maddeleri.

3. Değerlendirme

1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 Sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

SONUÇ : Açıklanan sebeple;

Davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 19.09.2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.