İmalat Hatalı ve Gizli Ayıplı Sıfır Araçların Misli İle Değişimi: Tüketicilerin Dikkat Etmesi Gereken Önemli Durumlar

Giriş

Sıfır araç satın almak, birçoğumuz için önemli bir yatırım ve hayalimizin gerçekleşmesi anlamına gelir. Ancak, bazen imalat hataları veya gizli ayıplar nedeniyle araçlar istenilen performansı göstermeyebilir. Bu durumda, tüketicilerin kendi haklarını koruması ve hakkaniyetli bir değişim süreci sağlamak için doğru adımları atması çok önemlidir. 

Öncelikle aracı satan firma veya bayinin alıcıya karşı ayıptan sorumluluğunun doğması için aranan şartlar vardır. Bunlar; 

a) Ortada bir ayıp bulunmalıdır.

Ayıp; maddi, ekonomik veya hukuki olabilir. Satılanın yırtık, bozuk, kırık, lekeli olması gibi haller maddi ayıp teşkil eder. Hukuki ayıp ise, satılanın değerini ve ondan beklenen faydaları etkileyen eksikliklerdir. Satıcının bildirimi yoksa fakat eşyanın niteliği gereği, eşyadan beklenen bir fayda varsa, dürüstlük kuralı çerçevesinde beklenen bu faydanın sağlanamaması durumunda ayıptan bahsedilebilir.

Ayıpların Tespiti

Aracınızda imalat hataları veya gizli ayıplar olduğunu düşünüyorsanız, öncelikle ayıpların doğru bir şekilde tespit edilmesi önemlidir. Bu nedenle, konusunda uzman bir değerlendirme yapabilecek bir oto ekspertize veya yetkili servise başvurarak profesyonel bir değerlendirme yaptırmalı ve ayıplı olan hususları tespit ettirmelisiniz. Ayıpların yazılı olarak belgelenmesi ve raporlanması gerekmektedir.Bu uzmanların aracınızdaki ayıpları tespit etme ve yazılı bir rapor sunma yetkileri, hukuki sürecinizde önemli deliller olarak kullanılabilir.

b) Satılandaki ayıp önemli olmalıdır.

Ayıp sonucunda, söz konusu şeyin değerinin veya elverişliliğinin önemli şekilde azalması veya tamamen ortadan kalkması gereklidir. Bu gibi durumlarda, satılan şeydeki ayıp önem kazanmış olur. Önemsiz ayıplardan dolayı satıcı sorumlu tutulamaz.

c) Alıcı malın ayıplı olduğunu bilmiyor olmalıdır.

Bu konu, TBK'nun 222. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, “Satıcı, satış sözleşmesinin kurulduğu sırada alıcı tarafından bilinen ayıplardan sorumlu değildir. Satıcı, alıcının satılanı yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan da, ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse olur.” Böylece alıcı, sözleşmenin kurulması esnasında ayıpları biliyorsa, bunları kabul etmiş sayılır ve satıcı ayıptan sorumlu olmaz. Ancak bunların gerçekleşebilmesi için, alıcının sözleşmeden önce, satın aldığı şeyi gözden geçirme imkânını bulabilmesi gereklidir . Burada gözden geçirmeden kasıt, olağan bir muayenedir.

Alıcının satın aldığı şeyde, dikkatli özeni gösterseydi fark edebileceği ayıplardan da satıcı sorumlu değildir. Alıcının, malın ayıplı olduğunu bilmiyor olması gerekmektedir. Gizli ayıplarda, alıcının malın ayıplı olduğunu bilmesi mümkün değildir. Olağan gözden geçirme, malın alınırken kabaca gözden geçirilmesidir. İlk bakışta görülebilecek olan ayıplar mevcutsa, satıcının ayrıca bunu üstlenmesine gerek yoktur. Bu gibi durumlarda, sorumluluk aranmaz.

d) Ayıptan sorumluluk sözleşme ile kaldırılmıyor olmalıdır

e) Alıcı ayıbı kabul etmemiş olmalıdır

f) Alıcı ayıptan doğan sorumluluk hükümlerinden yararlanabilmek için kanunun kendisine yüklediği külfetleri yerine getirmiş olmalıdır

Hızlı ve Yazılı İhbar

Ayıpları tespit ettiğinizde, yetkili satıcıya veya üreticiye derhal yazılı bir ihbar mektubu gönderin. Bu mektupta, aracınızın imalat hatalı veya gizli ayıplı olduğunu, hukuki haklarınızı korumak için değişim talebinde bulunduğunuzu belirtin. İhbar mektubunuzun tarihini ve gönderildiği şekli kaydetmeyi unutmayın. Zira, alıcıya kanunen yüklenen külfetler, satılanı gözden geçirme ve varlığı iddia edilen ayıpları satıcıya bildirme külfetleridir. Alıcı, satın aldığı malı gözden geçirmek ve herhangi bir ayıp halinde de bunu satıcıya bildirmek zorundadır. Bu zorunluluklar TBK'nun 223. maddesinde düzenlenmiştir. TBK'nun 223. maddesine göre, “Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır.” 

Burada kesin bir süre belirlenmemiştir, ancak alıcı ayıbı en kısa sürede bildirmekle yükümlüdür. İhtilafların çoğu da süresi içinde ayıbın usulüne uygun bir şekilde bildirilmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. 

Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. 

Garanti Süresi Ve Şartları

Sıfır araçların en az 2 yıllık bir garanti kapsamı vardır. Garanti süresi, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren başlar ve asgari iki yıl kadardır.

Garanti süresi boyunca, imalat hataları veya ayıplar nedeniyle ortaya çıkan sorunlar ücretsiz olarak giderilir. Bu nedenle pek de okunmasa da Garanti belgesini dikkatlice incelemeli ve haklarınızı tam olarak anlamalısınız.

Garanti süresi boyunca aracınızda ortaya çıkan ayıpların giderilmesi veya aracın değiştirilmesi gerekiyorsa, bu talebi garanti süresi içinde yapmanız önemlidir. Garanti süresi dolduktan sonra bu taleplerinizi daha zorlu hale getirebilir.

Yetkili Servis

Aracınızdaki ayıpları tespit ettiğinizde veya sorunlar yaşadığınızda, yetkili servise başvurmanız önemlidir. Garanti kapsamında olan işlemlerin yetkili serviste yapılması gerekmektedir. Bu şekilde, belgelerin doğru şekilde düzenlenmesi ve garanti sürecinin takip edilmesi sağlanır.

Bu konuda bir mahkeme, “aracın tüm servis, bakım ve tamirlerinin davacı tarafça süresinde ve yetkili serviste yaptırıldığı göz önüne alındığında; ayıpların gizli ayıp niteliğinde olması da göz önüne alınarak davacının üzerine düşen muayene ve ihbar yükümlülüklerini de yerine getirmiş olduğu anlaşılmakla, davanın kabulü ile; dava konusu ... plakalı 2015 model ... tipi aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesine” karar vermiştir. 

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2020/5180 E.,2020/4973 Kararında aracı davacının her seferinde servise götürmesi ayıp ihbarı olarak nitelendirmiş olup, araç satıcısının ayıp ihbarının süresinde yapılmadığı iddiasını reddedilmiştir.

Tüketici Hakları

Bir tüketici olarak, tüketici haklarınızı tam olarak bilmeniz ve korumanız gerekmektedir. Tüketici kanunları, imalat hatalı ve gizli ayıplı araçlarla ilgili haklarınızı belirler. Bu haklara dikkat etmeli ve gerektiğinde hukuki destek almalısınız.

Ücretsiz Onarım İsteme Hakkı 

Tüketicinin ücretsiz onarım hakkını seçmesi durumunda satıcı; işçilik masrafı, değiştirilen parça bedeli ya da başka herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep etmeksizin malın onarımını yapmak veya yaptırmak zorundadır. 

Tüketici, ücretsiz onarım hakkını üretici veya ithalatçıya karşı da kullanabilir. Satıcı, üretici ve ithalatçı, tüketicinin bu hakkını kullanmasından müteselsilen sorumludur. 

Tüketicinin, ücretsiz onarım hakkını kullanması halinde malın; 

a) Garanti süresi içinde tekrar arızalanması, 

b) Tamiri için gereken azami sürenin aşılması, 

c) Tamirinin mümkün olmadığının, yetkili servis istasyonu, satıcı, üretici veya ithalatçı tarafından bir raporla belirlenmesi, durumlarında; tüketici malın bedel iadesini, ayıp oranında bedel indirimini veya imkan varsa malın ayıpsız misli ile değiştirilmesini satıcıdan talep edebilir. 

Satıcı, tüketicinin talebini reddedemez. Alıcının bu talebinin yerine getirilmemesi durumunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. 

Malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması halinde tüketici, sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. 

Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır. 

Tüketicinin sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim hakkını seçtiği durumlarda, satıcı, malın bedelinin tümünü veya bedelden yapılan indirim tutarını derhal tüketiciye iade etmek zorundadır. 

Tüketicinin, malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakkını seçmesi durumunda satıcı, üretici veya ithalatçının, malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi talebinin kendilerine bildirilmesinden itibaren azami otuz iş günü içerisinde, bu talebi yerine getirmesi zorunludur. 

İkinci Bir Değişim İsteği

Aracınızdaki ayıpların giderilememesi durumunda veya araç sürekli olarak sorun çıkarmaya devam ediyorsa, ikinci bir değişim talep etme hakkınız vardır. Bu noktada, aracın misli ile değiştirilmesini talep etmek için gerekli adımları atmalısınız.

Delil ve Belgelerin Korunması Ve Saklanması

Aracınızın ayıplı olduğunu iddia ettiğinizde, doğru ve sağlam kanıtlar sunmanız gerekmektedir. Bu nedenle, değerlendirme veya servis formları ve raporları, fotoğraflar, arıza kayıtlarını, iletişim yazışmalarını, servis raporlarını, satış faturasını, satış irsaliyesini, trafik tescil dosyasını ve kayıtlarını, ihtarnameleri ve diğer ilgili belgeleri saklamanız önemlidir. Bu belgeler, hukuki süreçte sizin lehinize delil niteliği taşır ve ayıpların varlığını kanıtlamak için kullanılabilir.

Sıfır Araç Değişim Prosedürleri

Aracınızın misli ile değiştirilmesi için yetkili satıcı veya üretici tarafından belirlenmiş prosedürleri takip etmeniz önemlidir. Bu prosedürleri doğru bir şekilde izleyerek, değişim sürecini hızlandırabilir ve haklarınızı koruyabilirsiniz.Ancak, araç satıcısı firma ya da bayi iyi niyetli hareket etmemeye başlamışsa, bu durumda yasal yollara müracaat etmekten çekinmemek gerekir. Yoksa, aleyhe geçen süre talep haklarınızın düşmesine ve zamanaşamına neden olabilir. 

Bu konuda bir mahkeme, “dava konusu araçtaki elektrik sistemlerinde güç düşüklüğüne yol açan bir arızanın ortaya çıkmış olduğu, gerilim düşüklüğüne neden olan elektrik sistemindeki arızanın aracın direksiyon ve fren sistemini etkileyecek nitelikte olduğu, aracın kilometresi ve modeli göz önüne alındığında bu arızının oluşumunda kullanıcı etkisinin olamayacağı, araçtaki arızanın tekrarlamayacak şekilde giderilip giderilmeyeceğinin belirsiz olması karşısında araçtaki arızanın ayıp niteliğinde olduğunu tespit edildiği, bilirkişi raporlarının dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli bulunmasından dolayı makine mühendisi bilirkişi raporuna itibar edilmiş, dava konusu araçtaki arıza nedeniyle aracın gizli ayıplı olduğu anlaşıldığından dava konusu aracın davalıya iadesi şartıyla dosya kapsamındaki faturaya göre davacı tarafça davalıya ödenen araç bedeli olan 140.971,51-TL'nin fatura tarihi olan 29/12/2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine karar verilmiştir.”

Yine bir başka mahkeme, “Mahkememizce toplanan deliller ve bilirkişi raporuna göre; araçta üretim hatasından kaynaklanan gizli ayıp olduğu, davacının araçta ayıp ortaya çıktıktan sonra durumu servis görevlilerine bildirdiği ve aracın defaaten servise gittiği nazara alındığında ayıp ihbarının süresinde yapıldığı, dava tarihi itibariyle garanti süresinin dolmadığı, dava konusu araçta meydana gelen arızanın sürekli tekrarladığı ve onarımla giderilemediği, araçtaki arızanın sürüş güvenliğini, can ve mal güvenliğini etkileyecek ve tehlikeye düşürecek nitelikte olduğu, malın kullanımı ile ortaya çıkması dolayısıyla ayıbın gizli ayıp olduğu, sonuç olarak aracın misli ile değiştirilmesi isteğinin haklı olduğu anlaşılmakla davacının davasının kabulüne … davacıya ait 2018 model ... şase numuralı, ... motor numaralı, ... ... plaka sayılı aracın her türlü takyidattan ari olarak davalılara iade edilmek koşulu ile ayıpsız misli ile değiştirilmesine” karar vermiştir. 

Zamanaşımı 

Satış sözleşmesinde daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. 

Ancak, ayıp, satıcı tarafından ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Alternatif Çözüm Yolları

Değişim talebiniz reddedilirse veya süreç uzarsa, alternatif çözüm yollarını araştırmalısınız. Bu noktada, zorunlu hale gelen arabuluculuk başvurusu yapabilir, talebiniz belli bir miktarın altında ise tüketici hakem heyetlerine başvurabilir veya tüketici mahkemelerinde dava açabilirsiniz. 

Sonuç

İmalat hatalı ve gizli ayıplı sıfır araçların misli ile değişimi, tüketicilerin dikkat etmesi gereken önemli bir konudur. Ayıpların doğru bir şekilde tespit edilmesi, garanti şartlarının anlaşılması, yetkili servislerin kullanılması ve tüketici haklarının bilinmesi bu süreçte kritik rol oynar. Eğer sıfır aracınızda sorunlarla karşılaşırsanız, yukarıda belirtilen önemli konuları dikkate alarak hareket etmeniz önemlidir. Bu şekilde, haklarınızı koruyabilir ve kendi lehinize hakkaniyetli bir değişim süreci sağlayabilirsiniz. 

Av. Ahmet Can