Ayıpsız Misliyle Değiştirme Hakkı: Tüketici Hukukunda Seçimlik Bir Güvence

Ayıpsız misliyle değiştirme, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesinde düzenlenen tüketicinin ayıba karşı seçimlik haklarından biridir. Bu hak, tüketicinin satın aldığı malın ayıplı çıkması hâlinde, aynı türden, aynı niteliklere sahip ayıpsız bir mal ile değiştirilmesini talep etmesine imkân tanır. Özellikle motorlu taşıtlar gibi yüksek değerli ürünlerde bu hak, malın kullanım amacına uygunluğunu yitirmesi durumunda tüketiciyi koruyan etkili bir hukuki mekanizma sunar. Ayıpsız misliyle değişim hakkı, yalnızca ayıp malın varlığı ile değil, bu ayıbın malın değerini ve tüketicinin ondan beklediği faydayı önemli ölçüde azaltması veya ortadan kaldırması koşuluyla kullanılabilir.

Tüketici, bu hakkını dürüstlük kuralı ve orantılılık ilkesi çerçevesinde kullanmalıdır. Nitekim Kanun’un 11/3. maddesi gereğince bu hakkın kullanılması, satıcı için orantısız bir külfet doğuruyorsa mahkeme, bedel iadesi veya ayıp oranında indirim gibi diğer seçeneklere yönelme yetkisine sahiptir. Bu bağlamda, satıcının tedarik zinciri, ürün stoğu ve piyasa koşulları gibi unsurlar dikkate alınarak karar verilir. Ancak üretimsel nitelikteki ciddi arızalarda, ayıpsız misliyle değişim hakkının tanınması, tüketici güveninin korunması ve piyasadaki adil rekabet ortamının sağlanması bakımından büyük önem taşır.

İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2016/331 Esas ve 2018/71 Karar sayılı hükmü de bu hakkın somut uygulamasına işaret etmektedir. Kararda, tüketicinin satın aldığı aracın 46.000 kilometrede ciddi motor arızası vermesi sonucu bilirkişi raporunda imalat kaynaklı gizli ayıp olduğu tespit edilmiş; satıcıya ayıpsız misliyle değiştirme yükümlülüğü yüklenmiştir. Mahkeme, TBK m.219 ve TKHK m.11’e dayanarak, tüketiciye teslim edilen ürünün beklentiyi karşılamaması ve kullanıcı kusuru bulunmaması hâlinde seçimlik hakkın ayıpsız misliyle değişim yönünde kullanılabileceğini açıkça ortaya koymuştur.

T.C. İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2016/331 Esas
KARAR NO : 2018/71
DAVA : Alacak (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ: 29/03/2016
KARAR TARİHİ: 29/01/2018
Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ...Mimari Uygulamalar San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ... plâka sayılı 2013 model, bayi çıkışlı, bayi servis ve garanti paketli ... marka 316- model aracı 06.03.2014 tarihinde ... isimli şahıstan 120.000,00 TL bedelle satın aldığını, dava konusu aracın 16.10.2015 tarihinde “Tahrik Uyarısı” ile hız kesmek suretiyle arıza yaptığını, ertesi günü davalılardan Avcılar ... Servisinden randevu alınarak 19.10.2015 tarihinde aracın servise bırakıldığını, aracın arızası hakkında davalı servis yetkilisi ... tarafından müvekkil şirket yetkilisi ...’a 22.12.2015 tarihinde bilgilendirme e-postası atıldığını bu e-postada yer alan “aracın motor kontrol ünitesi, buji ve ateşleme bobinleri, besleme ünitesi ayrıca pistonlar ile beraber motor bloğu değişimi yapılması gerektiği..." şeklindeki ibarelerden de anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olduğunu, davalı servis yetkilisi tarafından gönderilen bilgilendirme e-postası üzerine taraflarınca delil tespiti talebi ile İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.lş dosya numarası ile alınan bilirkişi raporunda “aracın modeli ve km’si göz önüne alındığında, aracın arızasının yakıt ve kullanımla ilgili olmadığı (kullanıcı hatası olmadığı); ancak motorun imalatı sırasında oluşan gizli ayıp nedeni ite tespit edilemeyen ve giderilemeyen arızanın olduğu kanaatine varılmıştır” ibaresinden de açıkça anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olduğunu, tüm rutin bakımları yetkili bayice yapılmış olup, 45.000 km’de olan dava konusu aracın “motorunun değiştirilmesi” gerektiğinin belirtildiğini, müvekkilinin böyle bir talebi olmamasına karşın, ilgili servisin onarım konusunda ısrarcı olduğunu, yapılacak onarım için Ücret talep ettiğini, böyle bir değişim yapılsa, müvekkili aracını satmak istediği zaman aracında değer kaybı olacağını, 45.000 km* deki, 2 yıllık, motor değişimi gerektiren aracını verimli kullanamadığını, 5 aydır da fiilî olarak zaten kullanamadığını, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, dava konusu ayıplı aracın 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. Maddesinin 2. Fıkrası gereği ayıpsız olanı ile değiştirilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
SAVUNMA VE KARŞI TALEP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Dava konusu araçta herhangi bir üretim hatası ve/veya servis hizmetinden kaynaklanan bir ayıp bulunmadığını, dava konusu aracın 2013 yılında trafiğe çıktığını ve 2 yıl sorunsuz bir şekilde kullanıldıktan sonra arızanın gerçekleştiğini, bu durumun dahi araçta herhangi bir imalat kaynaklı ayıp olmadığını gösterdiğini, açıklanan hususlar kapsamında davanın reddine karar verilmesi gerekirse de, hakkaniyet ilkeleri gereği ayıpsız misli ile değişim yerine semenden indirim yapılması ve dava konulu araçta meydana gelen değer kaybının ve araçtan elde edilen faydaların iade edilmesi gerektiğini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yana yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE :
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Dava; davacı ...Mimari Uygulamalar San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin, ... plâka sayılı 2013 model, bayi çıkışlı, bayi servis ve garanti paketli ... marka 316- model aracı 06.03.2014 tarihinde ... isimli şahıstan 120.000,00 TL bedelle satın alması, dava konusu aracın 16.10.2015 tarihinde “Tahrik Uyarısı” ile hız kesmek suretiyle arıza yapması, ertesi günü davalılardan Avcılar ... Servisinden randevu alınarak 19.10.2015 tarihinde aracın servise bırakılması, aracın arızası hakkında davalı servis yetkilisi ... tarafından şirket yetkilisi ...’a 22.12.2015 tarihinde bilgilendirme e-postası atılması bu e-postada yer alan “aracın motor kontrol ünitesi, buji ve ateşleme bobinleri, besleme ünitesi ayrıca pistonlar ile beraber motor bloğu değişimi yapılması gerektiği..." şeklindeki ibarelerden de anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olması, bu nedenle otomobilin 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. Maddesinin 2. Fıkrası gereği ayıpsız olanı ile değiştirilmesi talepli davadır. Mahkememiz dosyası arasına alınan bilgi belgeler, ...motiv A.Ş 'den gelen müzekkere cevapları üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırılmış, 01/11/2017 günlü bilirkişi raporunda; ...Mimari Uygulamalar San. Ve Tic. Ltd. Şti. 'ye ait ... plaka sayılı, ... marka, 316i ticari adlı, 2013 model, ... motor ve *... şasi numaralı aracın, davaya konu tahrik ikazı şikayeti sebebiyle ilk servise girdiği, 19/10/2015 tarihinde aracın diyagnostik kayıtlarından da anlaşılacağı gibi, 3.
Ve 4. Sıra numaralı silindirlerde enjektör püskürtme sisteminin devreden çıktığının tespit edildiği ve de davaya konu aracın tahrik ikazı şikayetiyle ilk servise girdiği tarihte (19.10.2015) trafiğe çıkalı henüz 2 yıl 3 ay olduğu ve de henüz 46.802 km 'de olduğu göz önünde bulundurulduğunda, aracın ekonomik ömrüne göre oldukça kısa bir sürede açığa çıkan bu derece kapsamlı motor parçalarının değişimini gerektiren bir arızanın ancak üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkabileceği, dolayısıyla 'gizli ayıplı' mal olarak nitelendirilmesi gerektiği görüşünü bildirmişlerdir.
6098 sayılı TBK'nun 219. Maddesinde satıcı, alıcıya karşı herhangi bir suretle bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebi ile sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan, maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur, satıcı bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur. Mahkememiz dosyasında davaya konu ... plakalı ... marka 316i ticari adlı 2013 model beyaz renkli benzinli ... şaşi numaralı aracın davaya konu tahrik ikaz ışığı şikayeti ile 19/10/2015 tarihinde ilk servise girdiği, trafiğe çıkışından henüz 2 yıl 3 ay olması, 46.802 km 'de olmasına rağmen araçta meydana gelen arızanın kullanıcı kaynaklı olmasının mümkün olmadığı, aracın bu km'de iken silindir ölçümlerinde davaya konu aracın motor silindirlerinin ovallik ve koniklik sınırı tolerans değerlerini aştığı, diyasnostik kayıtlarından da anlaşılacağı gibi 3 ve 4. Sıra numaralı silindirlerinde ateşleme sorunu olduğu, araçtaki davaya konu motor arızasının kullanılan yakıt kaynaklı veya kullanıcı kaynaklı olarak gerçekleşmesi mümkün olmadığı, üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkabileceği dolayısı ile araçta oluşan motor arızasının üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkan gizli ayıp olarak nitelendirilmesi sonucu, davanın kabulü ile ... plakalı 2013 model bayi çıkışlı ... marka 316 model aracın aynı model ve marka ayıpsız olanı ile davalı tarafından değiştirilerek davacıya verilmesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM :
1-Davanın kabulü ile ... plakalı 2013 model bayi çıkışlı ... marka 316 model aracın aynı model ve marka ayıpsız olanı ile davalı tarafından değiştirilerek davacıya verilmesine,
2-Alınması gerekli 683,10 TL karar ve ilam harcından peşin alınan 170,78 TL harcın düşümü ile eksik kalan 512,32 TL harcın davalıdan tahsili ile maliyeye gelir kaydedilmesine,
3-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 2.180,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
4-Davacı tarafça yapılan ( 170,78 TL peşin harç + ilk masraf 33,50 TL + bilirkişi ücreti 1.200,00 TL + 115,85 TL posta masrafı ) toplam 1.520,13 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafça yatırılan gider avansından geriye kalan kısmının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 29/01/2018