İşçilik Alacaklarında Elden Ödemeye İlişkin Makbuzun Değerlendirilmesi ve Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi

İşçilik alacağının ödendiği savunmasına dayanak olarak sunulan elden ödemeye ilişkin makbuz, yalnızca ödemenin banka kanalıyla gerçekleştirilmediği gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılamaz. Uyuşmazlığın çözümüne etkili olabilecek nitelikteki bu belgenin gerçekliği, kapsamı ve hangi hukuki ilişkiye ilişkin olarak düzenlendiği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Dosyaya sunulan makbuzun işçilik alacağının ödendiği savunması bakımından sonuca etkili olabilecek nitelikte olması halinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 31. maddesinde düzenlenen hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında belgedeki belirsizliklerin giderilmesi gerekir. Hakim, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili hususlar hakkında taraflardan açıklama isteyebilir ve uyuşmazlığın aydınlatılması için gerekli incelemeyi yaptırabilir.

Elden ödeme yapıldığını gösterdiği ileri sürülen makbuzun davacıya gösterilmesi ve belgedeki imzaya yönelik beyanının alınması gerekir. İmzaya itiraz edilmesi halinde imza incelemesi yaptırılmalı, imzanın inkâr edilmemesi halinde ise makbuzun hangi ödeme veya borç ilişkisi nedeniyle düzenlendiği açıklığa kavuşturulmalıdır.

İşçilik alacağının ödenip ödenmediğine ilişkin uyuşmazlıkta makbuzun hukuki değeri, belgenin tek başına ve biçimsel olarak değerlendirilmesiyle belirlenemez. Makbuzun aidiyeti ve hangi alacağa ilişkin olduğu tespit edildikten sonra belge, taraf açıklamaları ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilerek ödemenin dava konusu alacağa etkisi belirlenmelidir.

Uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilecek bir ödeme belgesi hakkında gerekli inceleme yapılmadan karar verilmesi eksik inceleme niteliğindedir. Hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında belgenin aidiyeti ve ödeme sebebi açıklığa kavuşturulmadan hüküm kurulması, kararın bozulmasını gerektirir.

Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi, İşçilik Alacaklarının İspatı, Elden Ödeme, Makbuz ve İmza İncelemesi, Eksik İnceleme

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2025/7626 E, 2025/9481 K. 03.12.2025 Tarihli Kararı

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 52. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/4922 E., 2025/935 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 6. İş Mahkemesi

SAYISI : 2018/318 E., 2021/996 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 10.03.2017-14.02.2018 tarihleri arasında davalı Şirkete ait yurt dışında bulunan işyerinde mimar/mühendis olarak en son aylık net 3.500,00 USD ücret karşılığında çalıştığını, iş sözleşmesinin davalı Şirket tarafından haksız olarak feshedildiğini, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmasına karşın ücretlerinin ödenmediğini ileri sürülerek ücret, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde; davacının davalı Şirketlerde çalışmasının olmadığını, bir ara ... Mühendislik Taahhüt ve Ticaret Anonim Şirketinde (... Şirketi) götürü usulde ücretlerini alarak evrak takibi yaptığını, taraflar arasında iş ilişkisinin bundan ibaret olduğunu, diğer davalı ... (... Şirketi) ile ise davacının vize almasını kolaylaştırmak için sigortalı olarak gösterdiklerini, bu Şirket nezdinde hiç çalışmasının olmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının 10.03.2017-14.02.2018 tarihleri arasında davalı işyerinde mimar/mühendis olarak çalıştığı, 2017 yılındaki ücretinin 3.250,00 USD, 2018 yılındaki ücretinin ise 3.500,00 USD olduğu, davalı ... Şirketinin asıl işveren, diğer davalı ... Şirketinin ise alt işveren olduğu, davacının ... Şirketinin sigortalısı olduğu kanaatine varıldığı, davacının fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının varlığını ispatlayamadığı, davalının toplam 12.250,00 USD ücret ödediği, bakiye ücreti ödediğine ilişkin belge sunulmadığından ücret alacağının hüküm altına alındığı belirtilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının Sosyal Güvenlik Kurumu kaydı, yurda giriş ve çıkış kayıtları, davalı ... Şirketi tarafından 08.09.20 17... .12.2017 tarihli Cezayir Halk Cumhuriyeti, ... Başkonsolosluğuna yazılan yazı örnekleri, e-posta yazışmaları ve tanık beyanlarına göre davacının davalılar nezdinde çalıştığı tespit edilen hizmet süresinin ve sunulan banka dekontlarına göre tespit edilen ücretin miktarının dosya kapsamına uygun olduğu, ücretin ödendiğinin ispat yükü davalı işverene ait olup davacının davaya konu ücretinin ödendiğine dair delil veya belge sunulmadığı, borcun sona ermesi bakımından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesine uygun olmayan ibranameye değer verilemeyeceği gibi 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesi gereğince ödendiği banka kaydı ile ispat edilmeyen miktarın mahsubunun mümkün olmadığı gerekçeleriyle davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalılar vekili temyiz dilekçesinde;

1. Davacının davalı işyerlerinde sürekli olarak çalışmasının söz konusu olmadığını, sadece götürü ücret karşılığında ... Şirketi adına Arapça bilmesi nedeniyle tercüme ve resmî makamlardaki iş takibi işlerini yaptığını ve ödemelerini aldığını, davalı Şirket yetkililerinin Cezayir'de aldıkları işi 25.08.2017 tarihinde resmen başka bir firmaya devrettiğini, davacının davalı Şirkette çalıştığı iddiasının maddi ve hukuki gerçeğe aykırı olduğunu,

2. ... Şirketinde çalışmasının bulunmadığını, hatır üzerine kendisi işe alınmış gibi sigortasının yapıldığını,

3. Davacı ile hiçbir şekilde 3.500,00 USD ücret ile anlaşmanın söz konusu olmadığını, dava dışı Partana isimli firma yetkilisinin göndermiş olduğu kayıtlarda davacının bu Şirkette çalıştığı ve ücretlerini bu Şirketten aldığının görüleceğini, dekontlarda 3.250,00 USD ücret ödemesi yapıldığını, bu dekontlardan da davacının davalı Şirketlerde çalışmadığının anlaşıldığını,

4. Davacının müvekkili Firma yetkililerinden almış olduğu 05.02.2018 tarihli 6.000,00 USD’lik kendi el yazısını ihtiva eden makbuz bilirkişi raporuna karşı itirazlar ile birlikte dosyaya sunulmasına rağmen, Mahkemece bu ödemenin dikkate alınmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacı ile davalılar arasında işçi-işveren ilişkisi olup olmadığı ile ücret alacağına ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalılar vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 31. maddesinde, hâkimin davayı aydınlatma ödevi düzenlenmiş olup madde uyarınca, hâkim uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabileceği, soru sorabileceği ve delil gösterilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir.

Somut uyuşmazlıkta; davalılar vekili tarafından davacının, müvekkili Firma adına yapmış olduğu tercüme, iş takibi vb. işler karşılığı olarak Türkiye'ye döndüğünde elden 6.000,00 USD ödeme yapıldığı ve bunun karşılığında da 05.02.2018 tarihli "Cezayir işlerine mahsuben" açıklamalı makbuz alınarak ibralaşıldığı savunulmuştur. Yargılama aşamasında İlk Derece Mahkemesince bu makbuzla ilgili bir değerlendirme yapılmamış, Bölge Adliye Mahkemesince ise banka kanalı ile ödenmediği için itibar edilmeyeceği belirtilmiştir. Ne var ki Bölge Adliye Mahkemesince yapılan değerlendirme dosya kapsamına uygun düşmemiştir.

Bu itibarla Mahkemece yapılması gereken; 6100 sayılı Kanun'un 31. maddesinde yer alan hâkimin davayı aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde davacı asıla söz konusu makbuz gösterilerek, imza itirazında bulunması hâlinde imza incelemesi yaptırılması, imzanın inkâr edilmemesi hâlinde ise makbuzun neye ilişkin verildiği sorulduktan sonra oluşacak sonuca göre dosya kapsamındaki tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle bir karar vermekten ibarettir.

Eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olup kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri