Kamunun Yeni İstihdam Yöntemi Olarak Toplum Yararına Programlar

Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Yönetmeliği’nde (“Yönetmelik”) Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından yürütülen Toplum Yararına Programların (TYP) işleyişine dair uygulama esasları mevcuttur. 

Programın temel amacı; afet, salgın ve acil durum gibi mücbir sebeplerin yaşandığı dönemlerde işsiz bireylere geçici gelir desteği sağlamak ve kamu hizmetlerini desteklemektir. 

Yönetmelik içerisinde katılımcıların sahip olması gereken başvuru şartları, çalışma süreleri, izin hakları ve seçim yöntemleri gibi teknik detaylar kapsamlı bir şekilde açıklanmaktadır. Ayrıca hizmet sağlayıcı kurumların sorumlulukları, ödeme süreçleri ve kural ihlallerine yönelik uygulanacak yaptırımlar net bir çerçeveye oturtulmuştur. Son bölümlerde ise deprem ve pandemi gibi olağanüstü dönemlere özgü getirilen istisnai düzenlemeler ve geçici maddeler yer almaktadır. 

Yönetmelik, kamu yararına düzenlenen istihdam faaliyetlerinin hukuki dayanağını ve operasyonel sınırlarını belirleyen temel rehber niteliğindedir.

TYP kapsamında hangi projeler ve hizmetler düzenlenebilir?

Toplum Yararına Programlar (TYP), temel olarak afet, salgın, acil durum dönemlerinde ve diğer mücbir sebep kararlarını müteakip veya bu durumlar beklenmeksizin ortaya çıkan sosyal kriz hallerini aşmak için kamusal hizmetleri desteklemek amacıyla düzenlenmektedir.

Düzenlenecek proje ve hizmetlerin kapsamına dair en temel kural, bu programların genel olarak belirli bir mesleğe yönelik düzenlenememesidir. TYP'ler, özel bir mesleki uzmanlık veya statü sağlamaktan ziyade, kamu kurum ve kuruluşları ile iş birliği yapılarak geçici gelir desteği sağlamayı ve kamu hizmetlerine yardımcı olmayı hedefler.

Bununla birlikte, mevzuatta bu hizmetlerin kapsamına dair bazı geçici ve istisnai düzenlemeler de bulunmaktadır:

• Covid-19 Salgını İstisnası: Yeni koronavirüs salgını süresince, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının salgınla mücadele faaliyetlerini desteklemek amacıyla, "belirli bir mesleğe yönelik olamama" kuralı esnetilerek özel olarak şoförlük mesleğine yönelik TYP düzenlenebilmesine imkân tanınmıştır.

• Genel Kamu Hizmetleri İstisnası: 30 Haziran 2024 tarihine kadar yürürlüğe konan geçici bir maddeyle, afet veya acil durum şartı gibi ön koşullara bakılmaksızın doğrudan ihtiyaç görülmesi halinde kamu hizmetlerini desteklemek amacıyla TYP düzenlenebilmektedir.

TYP'ye katılım şartları ve başvuru süreci nasıldır?

TYP'ye Katılım Şartları:

• Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak.

• Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) kayıtlı olmak.

• 18 yaşını tamamlamış olmak.

• Emekli ve malul aylığı almamak.

• Öğrenci olmamak (açık öğretim öğrencileri hariç).

• Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmiyor olmak veya sigortalı olmamak (İsteğe bağlı sigortalılar, tarımsal faaliyette bulunanlar ve tarım veya orman işlerinde süreksiz olarak çalışanlar bu şarttan muaf tutularak TYP'den yararlanabilir).

• Adres kayıt sistemine göre aynı adreste ikamet eden kişilerden yalnızca birisi programa katılabilir (kadın sığınma evi, yurt gibi toplu yaşam alanlarında kalanlar için bu şart aranmaz).

• Kurum (Genel Müdürlük) tarafından belirlenebilecek olan hane gelir şartını sağlamak.

• Terör örgütlerine veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum ya da gruplarla herhangi bir bağı (üyeliği, mensubiyeti, iltisakı vb.) bulunmamak.

• Daha önce bir TYP'den mazeretsiz ayrılanlar, kendi kusuru nedeniyle ilişiği kesilenler veya TYP bittikten sonra Kurumun teklif ettiği durumuna uygun üç işi mazeretsiz reddeden kişiler, 24 ay geçmedikçe yeni bir programa başvuramazlar.

Başvuru Süreci ve Değerlendirme:

• Başvuru Kanalları: Sistem üzerinden TYP ilanları açıldığında, başvuru süresi boyunca e-Devlet, ALO 170 ve e-şube üzerinden başvurular elektronik ortamda gerçekleştirilir. Eğer zorunlu haller ortaya çıkarsa, İŞKUR hizmet birimlerinden de başvuru alınabilmektedir.

• Öncelik ve Kapsam: Katılımcıların, programın konusuna uygun özelliklere sahip kişiler arasından ve programın uygulandığı yere en yakın bölgeden seçilmesi esastır. Ayrıca, kadınlar, gençler, uzun süreli işsizler ve engelliler gibi istihdamında güçlük çekilen özel politika gerektiren gruplara seçilmelerde öncelik verilir.

• Aday Seçim Yöntemleri: İl müdürlüğü programın niteliğine uygun kişileri belirlemek amacıyla noter kurası, liste yöntemi ya da bu ikisinin karması olan (yüzde seksen noter kurası, yüzde yirmi liste yöntemi) yöntemlerden birini kullanabilir. İl müdürlüğü hangi yöntemi kullanacağını yayınladığı ilanda önceden belirtmek zorundadır.

• İnceleme ve Kontrol: İlanda belirtilen şartları taşımayan başvurular geçersiz sayılır ve belirlenen katılımcılar için güvenlik incelemesi yapılabilir. Kurum, sistem üzerinden kaynaklı sorunlar nedeniyle süresinde yapılamayan başvuruları da katılımcılar belirlenmeden önce yapılması kaydıyla değerlendirmeye alabilir.

Aynı adreste oturan iki kişi programa birlikte katılabilir mi?

Genel kural olarak, adres kayıt sistemine göre aynı adreste ikamet eden kişilerden yalnızca birisi Toplum Yararına Programlara (TYP) katılabilir. Bu sebeple normal şartlarda aynı adreste oturan iki kişi programa birlikte katılamaz.

Ancak bu kuralın istisnası olan bazı durumlar mevcuttur:

• Toplu Yaşam Alanları: Kadın sığınma evi, yurt ve benzeri toplu yaşam alanlarında ikamet eden kişiler için bu kısıtlama aranmaz, dolayısıyla bu alanlarda kalan birden fazla kişi programlara katılabilir.

• Deprem Bölgeleri: Kahramanmaraş merkezli depremden zarar gören 11 ilde (Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa), depremin etkilerini azaltmak amacıyla olağanüstü hal ilan edilen dönemde başlatılan veya 1 Temmuz 2023 ile 31 Aralık 2024 tarihleri arasında uygulanan programlarda bu kural esnetilebilmiştir. 

Bir kişi TYP'den en fazla ne kadar süre yararlanabilir?

Bir kişi Toplum Yararına Programdan (TYP) genel kural olarak en fazla dokuz ay yararlanabilir. Her bir programın kendi uygulama süresi ise normal şartlarda en fazla altı aydır.

Ancak mevzuata eklenen geçici maddelerle program sürelerine ilişkin bazı istisnai durumlar getirilmiştir:

• 30 Haziran 2024 tarihine kadar düzenlenecek programlarda söz konusu uygulama süresi en fazla 9 ay olarak uygulanabilir.

• Kahramanmaraş merkezli depremden zarar gören 11 ilde (Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa) 1 Temmuz 2023 ile 31 Aralık 2024 tarihleri arasında uygulanacak olan TYP'lerde de program süresi en fazla 9 ay olarak tatbik edilebilir.

Geçmiş Katılımların Hesaplanması: Yararlanma süresi hesaplanırken geçmişe dönük bir kısıtlama da bulunmaktadır. 27 Eylül 2017 tarihinden itibaren TYP'ye katılıp toplamda dokuz ay veya daha fazla süreyle programdan faydalanmış olan kişilerin azami yararlanma hakkı dolmuş kabul edilir. Bu tarihten itibaren TYP'den dokuz aydan daha az yararlanan kişiler ise yalnızca dokuz aydan geriye kalan süreleri kadar güncel programlardan yararlanma hakkına sahiptir.

Katılımcıların seçiminde kullanılan liste yöntemi nedir?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) liste yöntemi, il müdürlüğü tarafından sözleşme konusu programın niteliğine ve özelliğine uygun katılımcıları belirleyebilmek amacıyla kullanılan aday seçim yöntemlerinden biridir.

İl müdürlüğü katılımcıları seçerken bu yöntemi iki şekilde uygulayabilir:

• Tüm adayları doğrudan liste yöntemi ile belirleyebilir.

• Karma bir yöntem tercih ederek katılımcıların yüzde yirmisini liste yöntemi ile, kalan yüzde seksenini ise noter kurası yöntemi ile seçebilir.

İl müdürlüğünün, katılımcıların seçiminde liste yöntemini kullanıp kullanmayacağını veya karma bir yöntem mi uygulayacağını ilanda mutlaka belirtmesi gerekir.

Yönetmelikte, liste yönteminin bir seçim seçeneği olduğu belirtilmekle birlikte, bu listenin tam olarak nasıl oluşturulduğu veya adayların bu listeye hangi spesifik kriterlere (örneğin mülakat puanı, başvuru sırası vb.) göre dâhil edildiği ile ilgili detaylı bir bilgi yer almamaktadır. 

TYP ödemeleri ve asgari ücret hesaplaması nasıl yapılır?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcılara yapılacak ödemeler, asgari ücret tespit komisyonu tarafından belirlenen günlük asgari ücret miktarının katılım sağlanan gün sayısı ile çarpılması sonucunda elde edilir.

Asgari ücret hesaplamasında ve ödemelerde şu temel esaslar dikkate alınır:

• Kesintisiz Katılım: Bir ay boyunca programa kesintisiz olarak devam eden katılımcıların ödemeleri standart olarak otuz gün üzerinden gerçekleştirilir.

• Devamsızlık Durumu: Katılım sağlanmayan günlerin bulunması halinde, katılımcının gelmediği gün sayısı ilgili aydaki takvim gün sayısından düşülür ve ortaya çıkan net gün sayısı üzerinden hesaplama yapılır.

• Hafta Sonu ve Resmi Tatiller: Hesaplamalarda hafta tatili ve resmi tatil günleri de dikkate alınır; bu günlere ait ücretler katılımcıya tam olarak ödenir.

• Vergi ve SGK Primleri: Katılımcılara yapılacak ödemeler üzerinden vergi ve sosyal güvenlik prim giderleri hesaplanır ve gider kalemine ilave edilir.

Aylık hakedişler, cari ay boyunca programa katılım sağlanan toplam gün veya saat baz alınarak düzenlenir ve ödemeler yüklenici kurumların il müdürlüğüne ibraz ettiği hakediş belgeleri ve bordroların incelenmesinden sonra yapılır.

Katılımcıların program süresince ücretsiz izin hakları nelerdir?

Toplum Yararına Program (TYP) katılımcılarının program süresince kullanabilecekleri ücretsiz izin hakları şu kurallara tabidir:

• Standart İzin Hakkı: Katılımcılar, hafta tatili ve resmi tatiller hariç olmak üzere beş güne kadar ücretsiz izin kullanma hakkına sahiptir.

• İstisnai Süre (9 Aylık Programlar): Mevzuattaki geçici maddeler uyarınca program süresinin 9 ay olarak uygulanmasına karar verilen durumlarda, katılımcıların ücretsiz izin hakkı 10 gün olarak uygulanır.

• Özel Durumların Kapsamı: Sağlık sorunları, evlenme, doğum, birinci derece hısımların vefatı ve benzeri durumlar için ayrı bir izin hakkı bulunmayıp, bu mazeretler de bahsi geçen ücretsiz izin kapsamında değerlendirilir.

• İzin Kullanım Şartları: İzin kullanabilmek için yüklenici kuruma ve İŞKUR'a bilgi verilmesi ve onay alınması gerekmektedir. İzin dilekçesinin yükleniciye onaylatılması şarttır; ancak dilekçede herhangi bir mazeret belirtilmesi zorunlu değildir.

• Sınırın Aşılması Durumu: İş kazası ve meslek hastalığı kapsamına giren sağlık sorunları hariç tutulmak üzere, herhangi bir nedenle bu izin sınırının (programın süresine göre 5 veya 10 gün) aşılması durumunda, yüklenici kurum tarafından katılımcının ilişiği kesilir.

Hafta tatili ve resmi tatil ücretleri nasıl hesaplanıyor?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) ödemeler hesaplanırken hafta tatili ve resmi tatil günleri de dikkate alınmaktadır. Katılımcılara bu tatil günlerine ait ücretler tam olarak ödenir.

Dolayısıyla, bir ay boyunca programa kesintisiz katılım sağlayan kişilerin ödemeleri, hafta sonları ve resmi tatiller de dâhil edilerek standart olarak otuz gün üzerinden hesaplanır ve bu günlere denk gelen ücretlerden herhangi bir kesinti yapılmaz.

Mazeretsiz devamsızlık yapıldığında ücret kesintisi nasıl uygulanır?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcının devamsızlık yaptığı günler için ödeme yapılmaz. Katılım sağlanmayan günlerin bulunması durumunda ücret kesintisi şu şekilde hesaplanarak uygulanır:

• Katılımcının programa gelmediği gün sayısı, o ayın takvim gün sayısından düşülür.

• Ortaya çıkan kalan gün sayısı, asgari ücret tespit komisyonunca belirlenen günlük asgari ücret miktarı ile çarpılarak o aya ait hakediş belirlenir.

Ayrıca, iş kazası ve meslek hastalığı gibi durumlar hariç olmak üzere, devamsızlık yapılan günlerin toplamı katılımcılara tanınan ücretsiz izin hakkı sınırını (normal programlarda 5 gün, 9 aylık istisnai programlarda ise 10 gün) aşarsa, yüklenici tarafından katılımcının programla ilişiği kesilir ve bu durum il müdürlüğüne bildirilir.

Vergi ve SGK primlerini kim, nasıl ödüyor?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcıların vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primlerine ilişkin tüm resmi iş ve işlemleri yüklenici kurumlar tarafından yerine getirilir ve ödenir.

Hesaplama ve Ödeme Yöntemi: Vergi ve sosyal güvenlik prim giderleri, katılımcılara yapılacak ödemeler üzerinden hesaplanmakta ve gider kalemine ilave edilerek karşılanmaktadır.

Yüklenici Kurumun Sorumlulukları ve Yaptırımlar:

• Cezai Sorumluluk: Vergi ve SGK primlerinin bildirimi ile ödenmesi süreçlerinde yaşanabilecek her türlü gecikme cezası, gecikme zammı veya diğer idari para cezalarından doğrudan yüklenici kurum sorumludur.

• İhtar Süreci: Yüklenici kurumun, katılımcılar adına yapması gereken vergi ve sosyal güvenliğe ilişkin ödemeleri ilgili kurumlara yapmadığı tespit edilirse, kendisine süreli ihtarda bulunulur.

• Programların İptali ve Yasaklama: Verilen bu süre içerisinde ilgili ödemelerin yüklenici tarafından halen yapılmaması halinde, yüklenici kurum ile düzenlenen tüm TYP'ler sonlandırılır. Ayrıca, bu yüklenici ile yirmi dört ay süreyle yeni bir program düzenlenmez.

İş kazası durumunda izin ve bildirim süreci nasıl işler?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) iş kazası yaşanması durumunda izin ve bildirim süreçleri şu esaslara göre yürütülmektedir:

İzin ve Devamsızlık Süreci: Normal şartlarda katılımcıların kendilerine tanınan ücretsiz izin sınırını (genel olarak 5 gün, uzatılmış istisnai programlarda ise 10 gün) aşmaları durumunda programla ilişikleri kesilmektedir. Ancak, 5510 sayılı Kanuna göre iş kazası ve meslek hastalığı kapsamına giren sağlık sorunları bu devamsızlık kuralının istisnasıdır. Dolayısıyla, iş kazası geçiren bir katılımcının iyileşme ve istirahat sürecinde söz konusu devamsızlık sınırını aşması halinde yüklenici tarafından ilişiği kesilmez.

Bildirim Süreci:

• Resmi Kurumlara Bildirim: TYP'lerin uygulanması sırasında bir iş kazası meydana gelmesi halinde, olayla ilgili resmî kurumlara yapılması gereken bildirimleri yasal süresi içinde yapmak doğrudan yüklenici kurumun sorumluluğundadır.

• İl Müdürlüğüne Bildirim: Yükleniciler, resmi kurumlara yaptıkları bu bildirim yükümlülüğünün yanı sıra, yaşanan iş kazasını İŞKUR il müdürlüğüne de bildirmekle görevlidir.

Fazla mesai halinde ödeme sorumlusu kimdir?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcıların belirlenen azami süreden fazla çalışması veya ilişiğinin kesilmesi gereken tarihten sonra çalıştırılmaya devam edilmesi gibi durumlarda ortaya çıkan fazla ödemelerden yüklenici kurum sorumludur.

Katılımcının ilişiğinin kesilmesi gereken tarihten sonra yüklenici tarafından çalıştırılmaya devam edilmesi halinde, bu fazla çalışılan süre kapsamında katılımcıya ödenen giderler doğrudan yükleniciden tahsil edilir.

Katılımcıların mesai düzeni nasıldır?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcıların mesai düzenine ilişkin temel kural, haftalık yararlanma süresinin kırk beş saat olmasıdır.

Mesai düzeni ve çalışma süreleriyle ilgili diğer önemli hususlar şunlardır:

• Devam Zorunluluğu: Katılımcıların, izinli sayıldıkları durumlar (ücretsiz izin, iş kazası vb.) haricinde programa devam etmeleri zorunludur.

• Tatil Günleri: Daha önce de değindiğimiz üzere, hafta tatili ve resmi tatil günlerinde mesai yapılmaz; ancak bu günler çalışma süresinden sayılarak katılımcılara ücretleri tam olarak ödenir.

• Fazla Mesai Durumu: Katılımcıların belirlenen azami süreden (haftalık 45 saat veya programın genel süresi olan 6/9 aydan) fazla çalıştırılması durumunda, oluşacak fazla ödemelerden yüklenici kurum sorumlu tutulur.

Hangi durumlarda katılımcının programla ilişiği kesilir?

Toplum Yararına Program (TYP) katılımcılarının programla ilişiklerinin kesilmesine (veya programdan çıkışlarının verilmesine) neden olan durumlar mevzuatta şu şekilde belirtilmiştir:

• İzin Süresinin Aşılması: İş kazası ve meslek hastalığı kapsamına giren sağlık sorunları hariç olmak üzere, herhangi bir nedenle katılımcılara tanınan (normalde 5 gün, istisnai durumlarda 10 gün olan) ücretsiz izin sınırının aşılması halinde yüklenici tarafından katılımcının ilişiği kesilir.

• Güvenlik ve Terör Bağlantısı: Güvenlik incelemesi sonucunda; terör örgütlerine veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum ya da gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu tespit edilenlerin tespit tarihi itibarıyla programdan çıkışı verilir.

• Uygunsuz Sabıka Durumu: Kişinin önceden beyan ettiği ya da sonradan tespit edilen ve TYP’nin niteliğiyle uyuşmayan bir suçtan sabıkalı olması durumunda ilişiği kesilir.

• Sakıncalı Sağlık Sorunları: Katılımcının programa devam etmesi halinde diğer katılımcılar ve hizmet alan kişiler açısından sakıncalı olabilecek sağlık sorunlarının tespit edilmesi ilişiğin kesilmesi sebebidir.

• Dürüstlük Kurallarına Aykırılık: Dürüstlük kurallarına aykırı davranışlarda bulunarak programın aksamasına veya başarısız olmasına sebep olanların programla ilişiği kesilir.

• Muvazaalı (Hileli) Katılım: Aslında katılım şartlarını taşımadığı halde muvazaalı işlemlerle programa katıldığı tespit edilen kişilerin yüklenici tarafından programla ilişiği kesilerek durum il müdürlüğüne bildirilir.

Muvazaalı işlem nedir ve yaptırımı ne olur?

Toplum Yararına Programlar (TYP) kapsamında muvazaalı işlem, bir kişinin aslında katılım şartlarını taşımadığı halde hileli, yanıltıcı veya gerçeği yansıtmayan işlemler kurarak (muvazaa tesis ederek) programa katılması durumunu ifade etmektedir.

Bu durumun tespit edilmesi halinde mevzuat gereği şu yaptırımlar uygulanır:

• İlişik Kesilmesi: Aslında gerekli şartları taşımadığı halde muvazaalı işlemle programa dâhil olduğu anlaşılan kişilerin yüklenici kurum tarafından programla ilişiği derhal kesilir ve bu durum il müdürlüğüne bildirilir.

• 24 Ay Bekleme Süresi (Yasaklılık): Muvazaalı katılım gibi kendi kusuru nedeniyle ilişiği kesilen kişiler, programdan son yararlanma tarihlerinin üzerinden yirmi dört ay geçmedikçe Kurum tarafından düzenlenen yeni bir TYP'ye başvuramaz ve bu programlardan yararlanamazlar.

Katılımcıların sosyal güvenlik sigortası var mıdır?

Evet, Toplum Yararına Program (TYP) katılımcılarının program süresince sosyal güvenlik (SGK) sigortaları yapılmaktadır.

Bu kapsamdaki sosyal güvenlik süreçleri ve kuralları şu şekilde işlemektedir:

• Primlerin Hesaplanması ve Ödenmesi: Katılımcıların sosyal güvenlik prim giderleri, hakedişleri üzerinden hesaplanır ve gider kalemine ilave edilerek karşılanır.

• İşlem Sorumluluğu: Katılımcıların sosyal güvenliğe ilişkin tüm resmi iş ve işlemlerinin yerine getirilmesi, primlerin bildirilmesi ve ödenmesi tamamen yüklenici kurumun (hizmet sağlayıcının) sorumluluğundadır. Ödeme süreçlerinde oluşabilecek gecikme cezası, gecikme zammı veya idari para cezaları da doğrudan yüklenici tarafından karşılanır.

• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Güvencesi: Program süresince meydana gelebilecek iş kazası ve meslek hastalığı kapsamına giren sağlık sorunları, sosyal güvenlik mevzuatı (5510 sayılı Kanun) kapsamında değerlendirilir ve bildirimleri yüklenici tarafından resmi kurumlara yapılır.

• Başvuru Aşamasındaki Sigorta Şartı: Kişilerin TYP'ye katılabilmesi için kural olarak başvuru anında sigortalı olmamaları veya SGK'ya bildirilmiyor olmaları gerekmektedir. İsteğe bağlı sigortalı olanlar ile tarım ve orman işlerinde süreksiz çalışanlar bu kuralın istisnasıdır ve programa katılabilirler. Katılımcılar belirlendikten sonra yüklenici kurum, programa başlamadan önce işyerine ait SGK sicil numarasını ve katılımcıların son bir yıllık SGK hizmet dökümlerini il müdürlüğüne teslim ederek sigorta süreçlerini başlatır.

TYP başvurusunda yaş sınırı var mı?

Toplum Yararına Programlara (TYP) başvuru yapabilmek için 18 yaşını tamamlamış olmak şarttır.

Ayrıca, katılımcılar belirlenirken başvuran kişilerin ilgili TYP'nin konusuna uygun yaş, cinsiyet ve diğer niteliklere sahip olması dikkate alınır ve seçimin bu niteliklere uygun kişiler arasından yapılması esastır.

Mevzuatta herhangi bir üst yaş sınırından doğrudan bahsedilmemiştir. 

Emekli aylığı alanlar TYP başvurusu yapabilir mi?

Hayır, emekli aylığı alanlar Toplum Yararına Programlara (TYP) başvuru yapamazlar.

Mevzuatta belirtilen başvuru ve katılım şartlarına göre, bir kişinin TYP'ye katılabilmesi için aranan temel şartlardan biri emekli ve malul aylığı almamaktır. Dolayısıyla emekli aylığı alan kişiler bu programlardan yararlanamazlar.

Açık öğretim dışındaki öğrenciler TYP'ye katılabilir mi?

Hayır, açık öğretim dışındaki öğrenciler Toplum Yararına Programlara (TYP) katılamazlar.

Mevzuatta belirtilen başvuru ve katılım şartlarına göre, bir kişinin programa başvurabilmesi için aranılan temel şartlardan biri "öğrenci olmamak" olarak belirlenmiştir. Bu kuralın tek istisnası açık öğretim öğrencileridir. Dolayısıyla, örgün eğitim veya diğer açık öğretim dışı eğitim kurumlarında öğrenci olan kişilerin TYP'den yararlanması mümkün değildir.

Hafta sonu ve resmi tatil günleri ücretli mi?

Evet, Toplum Yararına Programlarda (TYP) hafta tatili ve resmi tatil günleri ücretlidir.

Katılımcılara yapılacak ödemelerin hesaplanmasında hafta tatili ve resmi tatil günleri de dikkate alınır ve bu günlere ait ücretler tam olarak ödenir.

Ücret ödemeleri asgari ücret üzerinden mi hesaplanır?

Evet, TYP katılımcılarına yapılacak ödemeler asgari ücret üzerinden hesaplanmaktadır.

Mevzuata göre her bir katılımcıya yapılacak ödeme tutarı, 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenen günlük asgari ücret miktarının, katılımcının programa katılım sağladığı gün sayısı ile çarpılması yöntemiyle hesaplanır.

Ücret hesaplamasındaki diğer önemli kurallar şu şekildedir:

• Kesintisiz Katılım: Bir ay boyunca programa kesintisiz katılım sağlayanlar için ödemeler otuz gün üzerinden yapılır.

• Devamsızlık Durumu: Katılım sağlanmayan gün bulunması halinde, katılım sağlanmayan gün sayısı ilgili aydaki takvim gün sayısından düşülür ve ödeme bu işlem sonucu bulunan gün sayısı üzerinden gerçekleştirilir.

• Tatil Günleri: Daha önceki konuşmalarımızda da belirttiğimiz gibi, yapılacak ödemenin hesaplanmasında hafta tatili ve resmi tatil günleri de dikkate alınır ve bu günlere ait ücretler tam olarak ödenir.

Sigorta primlerini kim yatırmakla yükümlüdür?

Toplum Yararına Programlarda (TYP) katılımcıların Kurumla (İŞKUR) ilgili iş ve işlemleri dışındaki vergi ve sosyal güvenlik gibi tüm resmi iş ve işlemlerinin yerine getirilmesinden, dolayısıyla sigorta primlerinin bildirilmesi ve yatırılmasından yüklenici kurum sorumludur.

Bu bildirim ve ödeme süreçlerinde ortaya çıkabilecek her türlü gecikme cezası, gecikme zammı veya diğer idari para cezaları da doğrudan yüklenici kurum tarafından karşılanır.

Düzenlenen programlarda yüklenici kurumun katılımcılar için sosyal güvenliğe ilişkin prim ödemelerini ilgili kurumlara yapmadığı tespit edilirse kendisine süreli ihtar verilir. Verilen süre içerisinde bu ödemelerin hala yapılmaması durumunda ise yüklenici kurum ile düzenlenen tüm TYP'ler sonlandırılır ve ilgili yüklenici ile yirmi dört ay süreyle yeni bir program düzenlenmez.

Yüklenici kurumun diğer sorumlulukları nelerdir?

Vergi, SGK primleri, fazla mesai ödemeleri ve iş kazası bildirimleri dışında yüklenici kurumun (hizmet sağlayıcının) temel sorumlulukları şunlardır:

• Belge ve Şartların Kontrolü: Yüklenici, katılımcıların adli sicil beyanı, sağlığının çalışmaya engel olmadığına dair beyanı ve programın niteliğine uygun diğer belgelerini istemek ve kontrol etmekle yükümlüdür. Katılım şartlarına dair bilgi ve belge kontrolünün yapılmamasından doğacak yersiz ödemeler, yasal faiziyle yükleniciden tahsil edilir.

• İlişik Kesme Bildirimi: Katılımcıların TYP'nin niteliğiyle uyuşmayan bir sabıkasının bulunması, diğer kişilere zarar verebilecek sağlık sorunları taşıması, dürüstlük kuralına aykırı davranarak programı aksatması veya kuralları muvazaalı (hileli) yollarla ihlal etmesi halinde, yüklenici bu kişilerin ilişiğini keserek il müdürlüğüne bildirmek zorundadır.

• Zararlardan Sorumluluk: Katılımcıların uygun nitelikte olmamasından doğacak sorunlardan veya görevli oldukları alanlara ve üçüncü kişilere verecekleri zararlardan doğrudan yüklenici sorumludur.

• Çalışan İkamesi Yasayığı: Yüklenici, TYP katılımcılarını mevcut çalışanlarını ikame edecek (mevcut çalışanının yerine geçecek) şekilde görevlendiremez.

• Eski Çalışanların Durumu: TYP talep tarihinden önceki son bir yıl içerisinde yüklenicinin (veya bağlı yan kuruluşlarının) çalışanı olan kişiler o yüklenicinin TYP'sinden yararlandırılamaz.

• Evrak ve Hakediş Teslimi: Yüklenici, TYP başlamadan önce işyerlerinin SGK sicil numaralarını ve tüm katılımcıların son bir yıllık SGK hizmet dökümlerini il müdürlüğüne teslim etmek zorundadır. Aylık hakediş belgeleri ise izleyen ayın yedinci gününe kadar il müdürlüğüne iletilmelidir.

• Ödemelerin Zamanında Yapılması: Kurum tarafından katılımcılar adına yükleniciye aktarılan ödemeler, gönderildiği tarihi takip eden 3 iş günü içerisinde katılımcılara ödenmelidir.

• İş Sağlığı, Güvenliği ve Engelli Erişimi: TYP süresince iş sağlığı ve güvenliğine dair tüm önlemleri almak, gerekli araç ve gereçleri sağlamak yüklenicinin görevidir. Ayrıca, engelli katılımcılar için program alanlarının ulaşılabilirliğinde (erişilebilirliğinde) gerekli önlemleri almak zorundadır.

• Denetim ve Tanınırlık: Kurum veya yetkili kurullar tarafından yapılacak denetim ziyaretlerinde yüklenici gerekli kolaylığı sağlamak zorundadır. Aynı zamanda, TYP uygulanırken İŞKUR'un tanınırlığına ilişkin iş ve işlemleri yürütmekten de sorumludur.

Sigorta primlerini ödemeyen yükleniciye ne ceza verilir?

Yüklenici kurumun katılımcılara ait sosyal güvenlik primlerini ve vergi ödemelerini ilgili kurumlara yapmaması durumunda uygulanan yaptırımlar şunlardır:

• Maddi Sorumluluk: Primlerin bildirimi ve ödenmesi süreçlerinde meydana gelebilecek her türlü gecikme cezası, gecikme zammı veya diğer idari para cezalarından yüklenici kurum sorumludur.

• Süreli İhtar: Yüklenicinin bu ödemeleri yapmadığı tespit edildiğinde, öncelikle kendisine süreli bir ihtarda bulunulur.

• Sözleşmelerin İptali ve Yasaklama: Verilen bu süre içerisinde ödemelerin hâlâ yapılmaması durumunda, yüklenici kurum ile düzenlenen tüm TYP'ler sonlandırılır. Bununla birlikte, ilgili yükleniciyle yirmi dört ay süreyle yeni bir program düzenlenmez.

Yüklenici kuruma yapılan fazla ödemeler nasıl tahsil edilir?

Toplum Yararına Programlar (TYP) kapsamında yüklenici kuruma yapılan fazla veya yersiz ödemelerin tahsil ve iade süreçleri, ödemenin neden kaynaklandığına göre şu şekilde işlemektedir:

• Artan Tutarların İadesi: Yüklenici kuruma aktarılan ödemelerden, katılımcılara gerekli ödemeler yapıldıktan sonra elinde fazla bir tutar kalması veya SGK tarafından uygulanan herhangi bir teşvikten yararlanılması durumunda, arta kalan bu tutarlar yüklenici tarafından Kuruma (İŞKUR) iade edilir.

• Sorumluluk İhlallerinden Doğan Fazla Ödemelerin Tahsili: Katılımcıların devamsızlık sınırlarını aşması, azami yararlanma süresinden daha uzun süre çalıştırılması veya yüklenicinin kendisine düşen herhangi bir sorumluluğu yerine getirmemesi sebebiyle oluşan fazla ödemelerden doğrudan yüklenici sorumludur. Özellikle, ilişiğinin kesilmesi gerektiği tarihten sonra yüklenici tarafından çalıştırılmaya devam edilen bir katılımcıya ödenen giderler yükleniciden tahsil edilir.

• Yasal Faiziyle Birlikte Tahsil Edilen Durumlar: Bazı kural ihlallerinde, haksız yere yapılan ödemeler yükleniciye ödendiği tarihten itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tahsil edilir. Bu durumlar şunlardır:

  • Yüklenicinin, katılımcıların başvuru şartlarını sağlayıp sağlamadığını ve gerekli belgeleri kontrol etme yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan her türlü fazla veya yersiz ödeme.

  • Yüklenicinin, TYP talep tarihinden önceki bir yıl içinde veya program başlayana kadar kendi işyerlerinde veya bağlı/yan kuruluşlarında çalışan kişileri programa dâhil ettiğinin tespit edilmesi halinde ödenen tüm tutarlar.

Asgari ücret dışındaki giderler nasıl karşılanır?

Toplum Yararına Programlar (TYP) kapsamında katılımcılara ödenen asgari ücret dışındaki temel giderler olan vergi ve sosyal güvenlik prim giderleri, katılımcıya yapılacak ödemeler üzerinden hesaplanır ve bu gider kalemine ilave edilerek karşılanır.

Mevzuata göre, TYP kapsamındaki iş birliklerinde kural olarak sadece katılımcılara ödenmesi gereken zorunlu giderler karşılanmaktadır. Süreç içerisindeki diğer gider kalemlerinin karşılanma durumu ise şu şekildedir:

• Ceza ve Gecikme Zamları: Vergi ve sosyal güvenlik primlerinin bildirimi ile ödenmesi aşamalarında ortaya çıkabilecek her türlü gecikme cezası, gecikme zammı veya diğer idari para cezalarından doğrudan yüklenici kurum sorumludur. Bu tür idari veya cezai ek giderler hiçbir şekilde Kurum tarafından karşılanmaz.

• Tanıtım Giderleri: TYP'ler için Kurum tarafından yapılacak olan tanıtım giderleri, işsizlik sigortası fonundan aktif işgücü hizmetleri için ayrılan paydan karşılanabilmektedir.

Üçüncü kişilere verilen zararlarda rücu hakkı var mı?

Katılımcıların uygun nitelikte olmamalarından kaynaklanacak sonuçlardan veya görevli oldukları alanlara ve üçüncü kişilere verecekleri zararlardan doğrudan yüklenici kurum sorumludur. 

Yüklenici kurum ödemeleri katılımcılara ne zaman aktarmalıdır?

Kurum tarafından katılımcılar adına gönderilen ödemeler, yüklenici kuruma aktarıldığı tarihi takip eden 3 iş günü içerisinde yüklenici tarafından katılımcılara ödenmelidir.

Eğer yüklenici kurum ödemeleri bu süre içinde katılımcılara aktarmazsa, il müdürlüğü tarafından yüklenici ile devam eden tüm TYP'ler iptal edilir. Ayrıca, bu kuralı ihlal eden yüklenicinin yeni program teklifleri yirmi dört ay geçmeden değerlendirmeye alınmaz.