Kayıt Dışı İstihdam İddiasına Dayalı İdari Para Cezalarında Fiili Çalışma Olgusunun İspatı ve Somut Tespit Yükümlülüğü

Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca idari para cezası uygulanabilmesi için, sigortasız çalıştırıldığı iddia edilen kişinin hizmet akdine dayalı olarak fiilen çalıştığının denetim elemanlarınca somut, kesin ve şüpheden uzak bir biçimde tespit edilmesi hukuki bir zorunluluktur. Salt varsayımlara veya eksik incelemeye dayalı olarak, fiili çalışma olgusu kanıtlanmadan tesis edilen idari yaptırım kararları hukuka aykırılık teşkil eder. 

Denetim ve kontrolle görevli memurlarca yapılan teftişlerde bir üçüncü kişinin işyeri mahallinde bulunması, tek başına geçerli bir hizmet akdinin varlığını ve sigortalılık vasfının kazanıldığını ispata yeterli kabul edilemez. İdari yaptırımın hukuka uygunluğu, taraflar arasındaki iş ilişkisinin ve fiili çalışma durumunun tüm maddi unsurlarıyla birlikte somut delillere dayandırılarak ortaya konulmasına bağlıdır. 

Kayıt dışı istihdam iddiasına dayalı idari işlemlerin tesisi aşamasında; çalışmanın niteliği, süresi ve taraflar arasındaki hukuki bağın denetim raporlarında net bir şekilde delillendirilmesi esastır. Hukuken geçerli bir istihdam ilişkisinin varlığı, başkaca somut bir tespit yapılmaksızın yalnızca emareler üzerinden varsayılarak işveren aleyhine idari para cezası tahakkuk ettirilemez. 

İdari Para Cezası, Sigortasız Çalıştırma, Fiili Çalışma Olgusu, Hizmet Akdi, Denetim Raporu, Somut Tespit Yükümlülüğü, Kayıt Dışı İstihdam, İdari Yaptırımın Hukuka Uygunluğu, İspat Külfeti, Sosyal Güvenlik Hukuku.

GAZİANTEP BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 4. İDARİ DAVA DAİRESİ E. 2021/2714 K. 2022/3663 T. 25.11.2022

İSTEMİN ÖZETİ : Davacı tarafından, Sur İlçe Müftülüğü ile Diyarbakır Çalışma ve İş Kurumu Müdürlüğü arasında yapılan toplum yararına program protokolü çerçevesinde Sur İlçe Müftülüğü bünyesinde çalışan Zehra Pınar yerine eşi Ahmet Pınar'ın çalıştığının yapılan denetimler sonucunda ortaya konulduğundan bahisle 5510 sayılı Yasa'nın 102. maddesi gereğince 16.438,00 TL idari para cezası ile tecziye edilmesine ilişkin 13/07/2020 tarih ve 8278214 sayılı işlem ile bu işleme yapılan itirazın reddine ilişkin 28/09/2020 tarih ve 134 sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada, Diyarbakır 1. İdare Mahkemesince verilen 11/06/2021 tarih ve E:2020/1217, K:2021/902 sayılı "davanın reddine" ilişkin kararın; hukuka aykırı olduğu, davacı kurum ile Ahmet Pınar arasında imzalanmış bir sözleşme veya iş akdi bulunmadığı, istihdam edilen Zehra Pınar'ın işe giriş bildirgesi süresi içinde kuruma verildiği, Zehra Pınar 12/09/2018 tarihinde hasta olduğundan dolayı görev yapmış olduğu Soğanlı Köyü Camiine eşi Ahmet Pınar'ı gönderdiği, cami imam hatibinin ise Zehra Pınar'ın yerine Ahmet Pınar'ın çalışmasının mümkün olmadığını söylediği halde Ahmet Pınar'ın çalışmaya devam ettiği, bu kişinin uzun zamandan beri çalıştığı varsayılarak işlem yapıldığı, Ahmet Pınar eşinin çalışmasına son verilmemesi için çalışmaya geldiğini beyan ettiği ileri sürülerek istinaf yoluyla incelenip kaldırılması istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Gaziantep Dördüncü İdari Dava Dairesi'nce, dosyadaki tüm bilgi ve belgeler 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü;

KARAR : 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasında; işverenlerin, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlü oldukları, 8. fıkrasında; bu maddenin ikinci ve beşinci fıkraları hariç olmak üzere, diğer fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen ilgililer hakkında, 102. madde hükümlerine göre idarî para cezası uygulanacağı, 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten itibaren sona ereceği, 2. fıkrasında; birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından en geç on gün içinde Kuruma bildirileceği, 59. maddesinde; "Kamu idarelerinin denetim elemanları kendi mevzuatı gereğince işyerlerinde yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek, sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler. Kurum bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal işlemi yapacağı, 86. maddesinin 2. fıkrasında; işverenin, bir ay içinde 4 ve 5. maddeye tâbi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tâbi sigortalıların; Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, 80. maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlü oldukları hüküm altına alınmış, "Kurumca verilecek idarî para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 2. alt bendinde; 8. maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanacağı, (c) bendinin 4. alt bendinde; 86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usulde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için; belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; sigortalı çalışanların işe giriş bildirgelerini işe başlatılmadan önce ve işten ayrılmaları hâlinde işten ayrılış bildirgesinin süresi içerisinde Kuruma bildirmekle yükümlü oldukları, ayrıca aylık prim ve hizmet belgelerinin Kuruma bildirilmesi gerektiği, söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda idarî para cezası verileceği anlaşılmaktadır.

Dava dosyasının incelenmesinden, Sur İlçe Müftülüğü ile Diyarbakır Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü arasında 20.04.2017 tarihinde imzalanan 254957 sayılı "Resmi Kurum ve Kuruluşlar ile Toplum Yararına Programların Düzenlenmesi" projesi kapsamında Sur İlçesi, Soğanlı Köyü Camii'nde Zehra Pınar adlı şahsın istihdam edildiği,

- Diyarbakır Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü denetim elemanları tarafından 12.09.2018 tarihinde yapılan denetimlerde istihdam edilen Zehra Pınar adlı personel yerine eşi Ahmet Pınar'ın görev yaptığının tespit edilmesinin ardından durumun 14.09.2018 tarihli yazı ile davalı idareye bildirilmesinin ardından davaya konu 13.07.2020 tarih ve E.8278214 sayılı işlemin tesis edildiği ve davacı idarenin 5510 sayılı Yasa'nın 102'inci maddesine istinaden 16.438,00-TL idari para cezası ile cezalandırıldığı, bu işleme karşı davacı idarece 05.08.2020 tarihinde davalı idarenin kayıtlarına giren dilekçe ile yapılan itiraz başvurusunun ise 28.09.2020 tarih ve 134 sayılı komisyon kararı ile reddi üzerine anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, davacı idarenin dava dilekçesinde Zehra Pınar adlı şahsın hasta olması nedeniyle eşinin 12.09.2018 tarihinde Sur İlçesi, Soğanlı Köyü Cami'ne gelerek eşinin yerine çalışmak istediğini bildirdiği ancak bu durumun cami imamı tarafından kabul edilmediği ve Zehra Pınar'a ait iş akdinin daha sonra feshedildiği görülmektedir.

Bu durumda, yapılan denetimler sonucu, 12.09.2018 günü Zehra Pınar'ın yerine eşi Ahmet Pınar'ın çalıştığı ileri sürülürken, gerçekten iş akdine bağlı olarak çalışıp çalışmadığı konusunda, davalı kurum elemanlarınca başkaca somut bir tespit yapılmaksızın, cami imam hatibinin Zehra Pınar'ın yerine Ahmet Pınar'ın çalışmasının mümkün olmadığını söylediği halde Ahmet Pınar'ın çalışmaya devam ettiği, bu kişinin uzun zamandan beri çalıştığı varsayılarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddine yönelik mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

SONUÇ : Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüne, Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi'nce verilen 11/06/2021 tarih ve E:2020/1217, K:2021/902 sayılı "davanın reddine" ilişkin kararın kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, aşağıda dökümü yapılan 87,50-TL ilk derece yargılama gideri ile 72,00-TL istinaf yargılama giderinin ve kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 5.500,00-TL vekalet ücretinin davalı idare tarafından davacıya ödenmesine, posta giderine karşılık yatırılmış olan avanstan artanın talep edilmemesi halinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi uyarınca mahkemesince ilgili tarafa re'sen iadesine, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca temyiz yolu kapalı olmak üzere (kesin olarak), 25/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.