Toplum Yararına Program kapsamında kurulan belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi feshe bağlı alacaklar olan kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacağına hak kazanamaz. 

ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 29. HUKUK DAİRESİ E. 2023/1607 K. 2025/127 T. 6.2.2025

DAVA : TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ :

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 02.03.2018 gününden itibaren önce davalıya ait olan Türk Telekom Anadolu Lisesinde ve daha sonra Ayrancı Mesleki Teknik Anadolu Lisesi'nde silahlı güvenlik personeli olarak çalıştığını, son ücretinin aylık net 2.850,00 TL olduğunu, davacının çalışmalarının sabah 07.30 akşam 17.00 arası haftada 5 gün olarak belirlendiğini, ancak okullar tatile girdiğine davacının çıkış bildirgesi verilmiş, okullar açıldığında ise işe yeniden girişinin yapılmış olduğunu, bu şekilde davacının 2018 yılının ikinci dönemi, 2019 yılının her iki dönemi ve 2020 yılının ilk dönemi 17 Aralık gününe kadar kesintisiz çalışmış olduğunu, davacının kullanmadığı yıllık izin hakları da bulunmakta olup karşılığını alamamış olduğunu, davacıya davalı işveren tarafından öğle arası hakkı tanınmamış, yemek ücreti ve servis sağlanmamış, davacının bu ihtiyaçlarını kendi imkanlarıyla sağlamış olduğunu, davacının sözleşmesinin tek taraflı ve haksız olarak 17.12.2021 günü feshedilmiş olduğunu ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacaklarının davalıdan tahsilini istemiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı işçinin Toplum Yararına Program kapsamında program süresi ile sınırlı olarak çalıştığından kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanılmasına olanak bulunmadığını, davacının çalışma şekli ve süresi dikkate alındığında ve ilgili mevzuat göz önünde bulundurulduğunda yıllık izin hakkının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :

Mahkemece, kararda yazılı gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF NEDENLERİ :

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın belirsiz alacak davasına konu olabilecek bir dava olmadığını, hukuki yarar yokluğundan davanın reddi gerektiğini, davacının belirli süreli iş akdi gereğince okulun açık olduğu aylarda temizlik hizmetlisi olarak çalıştığını, çalışılan sürenin yılın yaklaşık 9 ayı olduğunu, 2013 yılının Haziran ayında belirli süreli iş sözleşmesi biten davacıyla yeni bir sözleşme yapılmadığını, davacıyla davalı idare arasında yeni bir iş akdi yapılmadığından ve dolayısıyla olmayan iş akdinin feshi mümkün olmayacağından geçerli bir feshin varlığından söz edilemeyeceğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, kıdem tazminatının hesaplanmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, kıdem tazminatının söz konusu olması için hizmet süresinin asgari bir yıllık hizmet süresini aşması gerektiğini, mevcut olayda davacı belirli süreli olarak çalışmış olup her bir çalıştığı süre bir yılı aşmadığından böyle bir alacağa hükmedilmesinin mümkün olmadığını, dava konusu olayda görüldüğü gibi okulun açık olduğu dönemlerde (Eylül-Aralık ile Şubat-Haziran) çalışan işçinin kıdem tazminatı alacağına hak kazanması mümkün olmadığından davacının bu talebinin de reddi gerekmekte iken kıdem tazminatı talep koşullarının oluştuğu yönündeki raporu hükme esas alarak karar veren yerel mahkeme kararını kabul etmediklerini, bu bağlamda, kıdem süresi ve tazminata esas brüt ücret hesaplamasına itiraz ettiklerini, ihbar tazminatının hesaplanmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, zira davacı işçi belirli süreli olarak yani sadece okulun açık olduğu aylarda çalıştığından ihbar tazminatına hak kazanılmasına olanak bulunmadığını, davacı okulun eğitim ve öğretime devam ettiği (Haziran-Eylül) 9 aylık bir dönemde çalıştığı için yıllık ücretli izin hakkından yararlanamayacağının ortada olduğunu, 5 yıllık zamanaşımı def'inin bu alacak kalemi içinde geçerli olduğunu, tüm bu açıklamalar ışığında söz konusu kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

İSTİNAF NEDENLERİNİN İNCELENMESİ VE GEREKÇE :

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf sebepleriyle bağlı olarak yapılan inceleme sonunda;

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin kanun yararına bozmaya ilişkin 08.03.2022 tarihli ve 2022/2226 Esas, 2022/2943 Karar sayılı ilamı şöyledir:

"...

Türkiye İş Kurumu Kanunu, Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun ve İşsizlik Sigortası Kanununa dayanılarak çıkartılan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğine göre Toplum Yararına Programın temel hedefi, bir taraftan toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi, diğer taraftan istihdamında zorluk çekilen işsizlere geçici gelir desteği sağlamaktır. Programın uygulanması ve süresi, programa katılım koşulları, katılımcıların taşıması gereken koşullar, katılım süresi Yönetmelikte tüm detayları ile düzenlenmiş olup bu Yönetmelik kapsamında kurulan bir iş sözleşmesinin Yönetmelikte düzenlenen kuralların dışına çıkması mümkün değildir. Örneğin Yönetmelikte hem Toplum Yararına Programın süresi, hem de katılımcının (işçinin) programa katılım süresi belli bir sınırlamaya tabi tutulmuştur. Yönetmeliğin 66. maddesinde programın uygulama süresinin, her bir program için dokuz aydan fazla olamayacağı, İl müdürlüğünün Toplum Yararına Programın niteliğine göre, toplam süreyi aşmamak şartı ile süreyi belirleme yetkisine sahip olduğu; 72. maddesinde ise programın sözleşmede belirlenen sürenin tamamlanmasıyla sona ereceği, başlangıçta sözleşmede belirlenen Toplum Yararına Program süresinin sonradan uzatılamayacağı açıkça ifade edilmiştir. Aynı şekilde katılımcılar (işçiler) yönünden de katılım süresi sınırlı olup yararlanma süresi, on iki ay içerisinde ayrı ayrı olarak veya bir defada en fazla dokuz aydır. Katılımcıların programa başladığı tarihten on iki ay sonra yeniden yararlanma hakkı doğar, bir katılımcı Programdan en fazla yirmi dört ay yararlanabilir (Yön. Değişik: R.G.12.02.2016-29622, Değişik: RG 27.09.2017-30193 m. 66/3-4). Bu koşullara uyulmamasının birtakım sonuçları da Yönetmelikte düzenlenmiş olup katılımcının ilişiğinin kesilmesi gereken tarihten sonra yüklenici tarafından çalıştırılmaya devam edilmesi halinde, fazla çalışılan süre kapsamında katılımcıya ödenen giderler yükleniciden tahsil edilir (Yön. m. 69/6). Aynı şekilde katılımcı olmaya hak kazananlar, sözleşme daha önce imzalanmış olsa dahi, Programın başlama tarihinden önce programdan yararlandırılamazlar (Yön. m. 69/10). Bu hükümlere göre katılımcı ne Programın başlama tarihinden önce, ne de sürenin bitiminden sonra Program kapsamında çalışabilir.

Görüldüğü gibi, temel amacı işsizlere ‘geçici' bir gelir desteği sağlamak olan Toplum Yararına Program özü itibariyle sürelidir. Katılımcının Toplum Yararına Program Katılımcı Taahhütnamesini imzaladığı sırada, programdan ne kadar süre ile yararlanacağı, hatta uzatma süresinin dahi ne kadar olacağı konusunda bilgisi bulunmaktadır. Bir diğer ifade ile katılımcı işçi ile işveren arasında, Yönetmelikte belirlenen süre sınırını veya uzatma sınırını aşacak nitelikte bir iş sözleşmesi kurulması mümkün değildir. Bu itibarla, Toplum Yararına Program kapsamındaki iş sözleşmeleri yönünden program ve yapılan işin doğasından kaynaklanan bir objektif nedenin mevcut olduğu kabul edilmelidir (G. Baycık, İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi, Yargıtayın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2016, Seminer, Ankara 01-02 Aralık 2017, Kasım 2018, 5). Belirtmek gerekir ki burada objektif nedenin varlığı değerlendirilirken ifa edilen işin temizlik işi olması değil, Toplum Yararına Programın kendisi esas alınmalıdır. Somut olayda olduğu gibi, temizlik işi sürekli bir iş olabilir. Ancak davacı, Yönetmelikte düzenlenen bir program dahilinde çalışmakta olup, Programın kendisi sürelidir. Yönetmelikte işçi ve işveren arasında aynı iş için başka türlü bir iş sözleşmesi kurulmasına imkan verilmediğinden, iş sözleşmesinin belirli süreli olduğunun kabulü gerekir. Ayrıca, Yönetmeliğin 66. maddesinde, her bir program için uygulama süresinin dokuz aydan fazla olamayacağı, katılımcıların da on iki ay içerisinde ayrı ayrı olarak veya bir defada en fazla dokuz ay programdan yararlanabileceği, yeniden yararlanma hakkının katılımcının programa başladığı tarihten on iki ay sonra doğacağı ve bir katılımcının programdan azami olarak yirmi dört ay yararlanabileceğinin belirtilmesi karşısında, Program kapsamındaki çalışmalarda 4857 Sayılı İş Kanununun 11. maddesinin ikinci fıkrasındaki esaslı nedenin mevcut olduğu da açıktır.

Somut olayda iş sözleşmesinin kurulduğu sırada yürürlükte bulunan Yönetmeliğin (12.02.2016 tarih ve 29622 RG ile değiştirilmeden önceki) 66. maddesinin dördüncü fıkrasında “TYP'nin aynı kurum veya kuruluş ile yeniden düzenlenmesi halinde, işbirliği yapılan kurum veya kuruluşun olumlu görüşü ve il müdürlüğünün onayı ile katılımcılar, üçüncü fıkraya aykırı olmamak şartı ile aynı TYP'den tekrar yararlanabilir.” hükmü bulunmakta ise de, üçüncü fıkradaki ‘dokuz aylık süre sınırı' bu tarihte de geçerlidir. Kaldı ki, aynı tarihte yürürlükte bulunan (29.07.2017 tarih 30193 RG ile değiştirilmeden önceki) 72. maddede “TYP tamamlanmadan önce veya ilişik kesme işlemlerinden önce, TYP'nin özelliği gereği 4857 Sayılı Kanun'un 17. maddesinde yer alan belirsiz süreli sözleşmelere ilişkin olarak belirlenmiş olan bildirim süreleri uygulanmaz.” denilmektedir. Uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan bu düzenlemeye göre de, iş sözleşmesinin belirsiz süreli bir iş sözleşmesi olarak kabul edilemeyeceği evleviyetle ortadadır.

Sonuç olarak Yönetmelikte (12.02.2016 tarih 29622 Sayılı ve 27.09.2017 tarih 20193 Sayılı Resmi Gazete ile) yapılan değişikliklerin iş sözleşmesinin belirli süreli olma özelliğini değiştirmediği, aksine kuvvetlendirdiği; Programın hedefi, niteliği ve Yönetmelik hükümleri bir bütün olarak dikkate alındığında Yönetmelik kapsamındaki çalışmaların her hâlükârda belirli süreli bir iş sözleşmesine dayandığı sonucuna varılmaktadır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki; Programdan yararlanma süresi sıkı koşullara bağlanmış olup her biri belli bir süre ile sınırlı olmak üzere (azami süre dahilinde) birden fazla yararlanmanın mümkün olması karşısında, 4857 Sayılı Kanun'un 11. maddesinde öngörülen esaslı nedenin somut olayda gerçekleştiği kabul edilmelidir. Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar. Bu açıdan değerlendirme yapıldığında, mahkemece davacının Toplum Yararına Program kapsamında geçen üç ayrı dönem çalışmasının birden fazla yenilendiği ve bu sebeple sözleşmenin belirsiz süreli iş sözleşmesi olduğu yönündeki gerekçesi de yerinde görülmemiştir.

Davalı Bakanlık ile davacı arasında Toplum Yararına Program kapsamında kurulan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesi olup uyuşmazlığın çözümü için belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin kurallar uygulanmalıdır. Belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi, bir fesih değildir. Süresi sona eren belirli süreli iş sözleşmesi taraflarca ayrıca bir bildirim yapılmasına gerek olmadan kendiliğinden ortadan kalkar. Mülga 1475 Sayılı İş Kanununun 14. maddesinde kıdem tazminatını ödenmesini gerektiren haller arasında belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin bitimi sebebiyle sona ermesi sayılmamıştır. Aynı şekilde belirli süreli iş sözleşmesinin niteliği gereği bildirimli feshi mümkün değildir. Bu nedenle belirli süreli iş sözleşmelerinde, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin bildirimli feshinde bildirim süresine uyulmaması halinde ödenmesi gereken ihbar tazminatı da söz konusu olmaz. Somut olayda, taraflar arasındaki iş sözleşmesinin belirli süreli iş sözleşmesi olduğu, sözleşmenin Toplum Yararına Programdan yararlanma süresinin sona ermesi ile sona erdiği anlaşılmakta olup davacı işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanamaz. Mahkemece açıklanan ilke ve esaslara aykırı olarak kıdem ve ihbar tazminatı talebinin kabulüne karar verilmesi hatalı olup, Adalet Bakanlığı'nın kanun yararına temyiz isteğinin bu gerekçe ile kabulü gerekmiştir.

..."

Somut olayda; emsal Yargıtay kararı da gözetildiğinde davacının Toplum Yararına Program kapsamında kurulan belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştığı sabit olup feshe bağlı alacaklar olan kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacağına hak kazanamayacağı gözetilerek davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü hatalı olmuştur.

Açıklanan nedenlerle; HMK 353/1-b-2 maddesi "Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında duruşma yapılmadan karar verilir" hükmü uyarınca ilk derece mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

A-)Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353-(1) b)2 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,

B-)Davanın REDDİNE,

1-)Alınması gerekli 615,40 TL karar harcından 59,30 TL peşin harç ve 189,00 TL ıslah harcı olmak üzere toplam 248,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 367,10 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

2-)Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,

3-)Davalı tarafından yapılan 100,00 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

4-)Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 720,00 TL arabulucu ücretinin davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

5-)Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan AAÜT gereğince 11.360,11 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

C-)Davalı tarafından yapılan 119,00 TL istinaf yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

Ç)İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

D-)HMK'nın 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansı bulunması durumunda yatırana iadesine,

E-)Kararın taraflara tebliği ile harç tahsil müzekkeresi yazılması işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yapılmasına,

Dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 9. maddesi yollamasıyla 6100 Sayılı HMK'nun 362/1 (a) maddesi uyarınca miktar itibariyle KESİN olmak üzere 06/02/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.