Arabuluculuk Tutanağının İptali Ve İşçi İradesinin Korunması

İşçilik alacağı uyuşmazlıklarında arabuluculuk hem dava şartı arabuluculuk hem de ihtiyari arabuluculuk şeklinde uzun süredir uygulanmaktadır. Uygulamada ise işverenin ekonomik ve örgütsel güç üstünlüğü ile işçinin kırılgan konumu, arabuluculuk tutanağının gerçekten serbest iradeye dayanıp dayanmadığı tartışmasını sürekli gündemde tutmaktadır.

Aşağıdaki 22.09.2025 tarihli, 2025/6034 esas ve 2025/6727 karar sayılı Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kararı, ihtiyari arabuluculuk tutanağının iptali davası üzerinden, toplu şekilde ve işyeri ortamında yürütülen arabuluculuk görüşmelerinde işçi iradesinin nasıl değerlendirileceğine dair önemli ölçüde yol göstermektedir.

Karar, özellikle arabuluculuk tutanağının iptali davası açmak isteyen işçiler ve risklerini yönetmek isteyen işverenler açısından dikkatle okunması gereken bir çerçeve sunmaktadır.

Somut olayda davacı işçi, metro tünel inşaatı işinde alt işveren nezdinde çalışmakta iken iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini, işçi alacağı talepleri için dava şartı arabuluculuğa başvurduğunu ancak anlaşma sağlanamadığını belirtmektedir. Yaklaşık üç ay sonra işveren tarafından “ödemelerin yapılacağı” gerekçesiyle şantiyede çalışmış çok sayıda işçi ile birlikte şirket merkezine çağrıldığını, burada muhasebe biriminde görevli çalışan tarafından önlerine yüzlerce evrak konulduğunu, bu belgeleri okumalarına ve incelemelerine izin verilmeden imzalamaya zorlandıklarını, aksi hâlde hiçbir ödeme yapılmayacağının söylendiğini ileri sürmektedir. İmzalatılan belgeler arasında, ihtiyari arabuluculuk kapsamında düzenlenen ve işçi alacaklarını kapsadığı iddia edilen arabuluculuk anlaşma tutanağı da bulunmaktadır. Davacı, bu sürecin serbest iradeye dayanmadığını, baskı ve ekonomik zorlama altında gerçekleştiğini belirterek arabuluculuk tutanağının iptalini talep etmektedir.

Davalı şirketler ise, bütün işçilere hesaplamaların tek tek açıklandığını, süreçten haberdar olduklarını, arabuluculuğa katılmak istemeyen bazı çalışanların olduğuna, bu kişilerin doğrudan dava açmayı tercih ettiğine dikkat çekmektedir. Davacının da içinde yer aldığı grubun ise hesaplamaları uygun bulduğunu, hiçbir tehdit ya da baskı olmadan, kendi serbest iradeleriyle arabuluculuk görüşmelerine katıldıklarını savunmaktadır. Ayrıca arabulucu tarafından süreç hakkında bilgilendirme yapıldığı, alacak kalemlerinin ve tutarların açıklanarak anlaşmanın sonuçlandırıldığı, arabuluculuk dosyasının Bakanlık kayıt numarasının bulunduğu, ihtiyari arabuluculuk sözleşmesinde numara eksikliğinin ise geçerlilik sorununa yol açmayacağı ileri sürülmektedir.

İlk derece mahkemesi, hem davacı tanıklarının hem de arabuluculuk dosyasına yansıyan sürecin bütününe bakarak, arabuluculuk başvurusunun işveren tarafından yapıldığını, görüşmelerin telekonferans yoluyla ve aynı anda birden fazla işçi ile yürütüldüğünü, işveren temsilcisinin ve alt işveren yetkilisinin aynı anda şantiyede ve işverenlik nezdinde sürece müdahil olduğunu tespit etmiştir. Görüşmelerin işyerinde, dar bir mekanda, çok sayıda işçi ile eşzamanlı yürütülmesi, işçilerin üçüncü kişilerden hukuki yardım almalarının fiilen imkansız hâle gelmesi, ücretlerin hâlen ödenmemiş olması nedeniyle işçilerin ekonomik olarak baskı altında bulunmaları, arabuluculuk belgelerinin seri şekilde imzalatılması gibi olgular bir arada değerlendirildiğinde, yerel mahkeme işçinin iradesinin sakatlandığı, bu nedenle ihtiyari arabuluculuk anlaşmasının geçerli bir sulh ve ibra belgesi olarak kabul edilemeyeceği kanaatine varmıştır. Ayrıca anlaşma belgesine “SGK’ya yapılmış bildirim süreleri kapsamında” şeklinde şerh konulmasıyla, alacakların kapsamının işçi aleyhine daraltıldığı, arabuluculuk numarasının sözleşmede yer almamasının da sürecin şeffaflığını zayıflattığı vurgulanmaktadır.

Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf incelemesinde, delilleri ve tanık beyanlarını yeniden değerlendirmiş, işçilerin arabuluculuk süreci hakkında gerçek anlamda bilgilendirilmediği, müzakere eşitliğinin sağlanmadığı ve klasik anlamda bir arabuluculuk görüşmesinden söz edilemeyeceği tespitini vurgulamıştır. Böylece, işçinin irade fesadı iddiasını destekleyen olguların bir arada bulunduğu, arabuluculuk tutanağının iptaline ilişkin ilk derece mahkemesi kararının yerinde olduğu kabul edilmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ise temyiz incelemesinde, tarafların iddia ve savunmalarına, hukuki nitelendirmeye ve HMK hükümlerine atıf yaparak, Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğunu belirlemekte, temyiz nedenlerinin bozma gerektirecek düzeyde olmadığını ifade ederek kararı HMK 370/1 uyarınca onamıştır.

Olaydan doğan temel hukuki sorunlar; ihtiyari arabuluculuk tutanağının hangi koşullarda iptal edilebileceği, arabuluculuk sürecinde işçi iradesinin fesada uğrayıp uğramadığına nasıl karar verileceği, toplu ve işyeri ortamında yürütülen arabuluculuk görüşmelerinin müzakere niteliğinin bulunup bulunmadığı, arabuluculuk anlaşmasının ibra etkisinin sınırları, arabuluculuk numarası gibi usuli eksikliklerin arabuluculuk anlaşmasının geçerliliğine etkisinin ne şekilde değerlendirileceği şeklinde özetlenebilir.

Bu çerçevede ilk temel nokta, ihtiyari arabuluculuk tutanağının iptali davasında ölçütün yalnızca metnin içeriği olmadığı, sürecin nasıl yürütüldüğünün de en az metin kadar önemli olduğudur. İşçi alacağı uyuşmazlıklarında arabuluculuk, tarafların hukuken eşit sayılmasına rağmen fiilen eşit olmayan güç dengesini barındırmaktadır. İşveren, organizasyonel bilgiye, kayıt sistemine ve çoğu zaman hukuki danışmanlığa sahiptir. İşçi ise çoğunlukla hukuki sürece yabancı, ekonomik baskı altında ve işini kaybetmiş veya kaybetme riski ile karşı karşıyadır. Bu nedenle, arabuluculuk tutanağının iptali davasında, irade fesadı iddiası değerlendirilirken sadece imza atıldığı anda beyan edilen sözler değil, o ana kadarki tüm süreç, çağrılma şekli, bilgilendirme düzeyi, müzakerenin yapıldığı yer, işçinin hukuki yardım alıp alamadığı ve ödeme baskısının yoğunluğu birlikte ele alınmalıdır.

İkinci önemli nokta, işyeri ortamında ve çok sayıda işçiyle eşzamanlı yürütülen arabuluculuk görüşmelerinin, gerçek anlamda müzakere niteliği taşıyıp taşımadığıdır. Somut olayda olduğu gibi, toplu işçi çıkışları sonrasında işçilerin aynı gün ve aynı yerde toplanması, standart metinlerin hızlı biçimde imzalatılması ve ödemelerin imzaya bağlanması, arabuluculuk müessesesinin uzlaşma ve müzakere idealinden uzaklaşılmasına yol açmaktadır. Bu tür süreçlerde işçi, seçenekleri değerlendiren taraf olmaktan çok, önüne konulan formu imzalayan kişi konumuna indirgenebilmektedir. Yargılama sürecinde mahkemelerin, arabuluculuk tutanağının iptalini değerlendirirken bu fiili güç dengesizliğini ve zaman baskısını dikkate alması, irade fesadı denetimini somutlaştırmaktadır.

Üçüncü olarak, arabuluculuk anlaşmasının ibra etkisi üzerinde durmak gerekir. İş hukuku uygulamasında pek çok arabuluculuk anlaşması, fiilen ibra sözleşmesi işlevi gördüğünü söylenebilir. Bu durumda şu sorular önem kazanmaktadır: İşçi, hangi alacak kalemlerinden feragat ettiğini somut olarak biliyor mu, hesaplamalar kendisine anlaşılır şekilde açıklanmış mı, metin kişiye özgü mü yoksa standart bir şablon mu kullanılmış, özellikle geçmişe dönük haklardan feragat açık ve tereddütsüz mü ifade edilmiş, işçi yasal zamanaşımı ve dava açma hakkı konusunda bilgilendirilmiş mi? Somut dosyada, çok sayıda işçiyle toplu ve seri şekilde imza alınması, hesaplamaların ne ölçüde bireyselleştirildiği konusunda ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. Mahkemelerin bu gibi durumlarda ibra beyanını dar yorumlaması, arabuluculuk tutanaklarının iptali davasında işçi lehine koruyucu bir yaklaşım benimsemesi, iş hukuku koruma ilkesinin doğal yansımasıdır.

Dördüncü nokta, arabuluculuk numarası ve usul eksikliklerinin rolüdür. Davalı taraf, arabuluculuk dosyasının Bakanlık nezdinde 2022/298199 numarası ile kayıtlı olduğunu, ihtiyari arabuluculuk sözleşmesinde numaranın yer almamasının şekli bir eksiklik olduğunu vurgulamaktadır. İlk derece mahkemesi ise bu eksikliği, sürecin bütünündeki güvensizlik işaretlerinden biri olarak değerlendirmektedir. Burada kilit mesele, tek başına numara eksikliğinin geçerlilik sebebi sayılması değil, sürecin şeffaflığı ve denetlenebilirliği üzerindeki etkisidir. Arabuluculuk numarasının, tarihlerin, katılımcıların ve görüşme yönteminin açık şekilde kayıt altına alınması, hem işçi için hem de ileride olası bir yargılama için ispat kolaylığı sağlamaktadır. Dolayısıyla, usuli şeffaflık eksiklikleri tek başına iptal sebebi olmasa bile, irade fesadı iddiasını destekleyen tamamlayıcı emareler arasında yer almaktadır.

Uygulama açısından bakıldığında, işverenler için bu kararın işaret ettiği temel mesaj, ihtiyari arabuluculuk süreçlerini “ibra toplayan hızlı mekanizma” şeklinde değil, gerçek anlamda müzakere ortamı sağlayan bir süreç olarak kurgulama gereğidir. İşçilerin bireysel olarak bilgilendirildiği, gerekirse ayrı zaman dilimlerinde ve bağımsız bir mekanda görüşmelerin yapıldığı, standart metinler yerine kişiye özgü tutanakların düzenlendiği, arabuluculuk numarası, tarih ve katılımcı bilgilerinin eksiksiz işlendiği, hesaplamaların anlaşılır biçimde açıklandığı, özellikle de ödeme taahhütlerinin imzaya şartsız bağlanmadığı süreçler, arabuluculuk tutanağının iptali davası riskini azaltmaktadır.

İşçiler açısından ise bu karar, arabuluculuk tutanağının iptali davasında ileri sürülebilecek argümanların somutlaştırılması bakımından önem taşımaktadır. Toplu çağrı, işyeri ortamı, zaman baskısı, hukuki yardım imkanının fiilen ortadan kalkması, ekonomik zorlayıcılık, imzalanan belgelerin içeriğinin açıklanmaması, standart metin kullanımı, alacakların SGK bildirimiyle sınırlandırılması gibi olgular birlikte sunulduğunda, irade fesadı iddiasının daha güçlü bir temele oturtulabileceği görülmektedir. Böylece, iş hukuku arabuluculuk pratiğinde “imza attıysan artık dava açamazsın” yaklaşımı yerine, “imza hangi koşullarda atıldı, gerçekten müzakere edildi mi” sorusunu ön plana çıkaran bir anlayış güçlenmektedir.

Karar şöyledir:

T.C. YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ E. 2025/6034 K. 2025/6727 T. 22.9.2025

DAVA : Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ... Ağır San. İnş. ve Taah. AŞ (... Şirketi), ...İnşaat San. Turizm ve Tic. AŞ (...Şirketi) ve ... İnşaat ve Tic. AŞ ( ... Şirketi) vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR : I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılardan ..., ... ve ... Şirketleri Adi Ortaklığı işyerinde diğer davalı alt işveren ... Yapı Madencilik ve İş Makinaları San. ve Tic. Ltd. Şti. (... Yapı Şirketi) tarafından yürütülen metro tünel inşaatı işinde çalıştığını, iş sözleşmesini müvekkilinin haklı nedenle feshettiğini, müvekkilinin dava şartı arabuluculuğa başvurduğunu ancak anlaşma sağlanamadığını, yaklaşık 3 ay sonra ... Yapı Şirketi tarafından çağırılarak kendisine ödeme yapılacağının söylendiğini, şirkete gittiğinde toplu hâlde işten çıkartılan arkadaşlarının da aynı gün şirkete çağırıldığını gördüğünü, davalı Şirketin muhasebe biriminde çalışan C.D.'nin ödeme yapılmadan önce birtakım evrakları imzalamaları gerektiğini, imzalamazlarsa ödemenin yapılmayacağını söylediğini, okumalarına ve incelemelerine müsaade edilmeden yüzlerce evrakı zorla ve baskıyla imzalattıklarını ileri sürerek usulüne uygun olmayan arabuluculuk tutanağının iptalini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalılar ..., ... ve ... Şirketleri vekili cevap dilekçesinde; davacı dâhil tüm işçilere hesaplamaların neye göre yapıldığının ayrı ayrı açıklandığını, bu süreçte bazı çalışanların yapılan hesaplamaları kabul etmedikleri gibi arabuluculuk görüşmelerine katılmayı da kabul etmediklerini ve dava açma yolunu tercih ettiklerini, davacının da içinde yer aldığı çalışanların ise yapılan hesaplamaları doğru bulduklarından kendilerine ödenecek tutarlarda herhangi bir eksiklik bulunmadığını kabul ederek kendi ... iradeleri ile arabuluculuk görüşmelerine katılıp arabuluculuk belgelerini imzaladıklarını, müvekkili Şirketlerin de dâhil olduğu arabuluculuk sürecinde hiçbir şekilde tehdit yahut baskı yapılmadığını, arabuluculuk sürecine katılmak istemeyen işçilerin zorlanmadığını, dolayısıyla davacının irade fesadı iddialarının dinlenmesinin mümkün olmadığını, nitekim N.T. isimli bir çalışan tarafından Şirket vekiline atılan mesajlarda görüşmelerden haberdar olunduğunun açık olduğunu, üstelik bu işçinin geç ödeme sebebiyle arabuluculuk görüşmesindeki görüşmelerini kabul etmeyip dava yoluna da başvurduğunu, yine şantiye şefi G.E. ile Adi Ortaklığı oluşturan Şirketlerin vekili arasında yapılan yazışmalardan da taraflarla arabuluculuk görüşmesi yapıldığının ve tüm süreçten davacıların bilgisi olduğunun kanıtlandığını; huzurdaki davaya konu arabulucu anlaşması “ihtiyari arabulucu” anlaşması olup, ihtiyari arabuluculuk görüşmesinde dava şartı olan arabuluculuk görüşmelerinde olduğu gibi büro numarası veya Bakanlık numarası alınmasına gerek olmadığını, böyle bir eksiklik olsa bile arabulucu anlaşmasının geçerliliğiyle ilgili bir durum olmadığını, davacı vekili tarafından öne sürülen davacının arabuluculuk evrakına ulaşamadığına ilişkin iddiasının gerçeği yansıtmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Yapı Şirketi yasal süresi içerisinde cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; sunulan ve toplanan bilgi ve belgelere göre arabuluculuk başvurusunun işverenlikçe yapıldığı, görüşmenin telekonferans yoluyla gerçekleştirildiği, görüşmeye davacı ... davalı...Yapı Şirketi yetkilisinin aynı anda davalı Adi Ortaklığa ait metro şantiyesinde hazır bulunarak katıldığı, tanık beyanlarına göre hem çok sayıda çalışanla aynı anda hem de davalı işyerinde arabuluculuk görüşmesi yapıldığı, dolayısıyla arabuluculuk sürecinin hukuka uygun ve sağlıklı şekilde yürütülmediği, yine anlaşma belgesine "SGK'ya yapılmış bildirim süreleri kapsamında" şerhi konularak görüşmelerin işçi aleyhine sınırlandığı, ihtiyari arabuluculuk masraflarının işveren tarafından ödeneceğinin belirtildiği ve ihtiyari arabuluculuk sözleşmesinde arabuluculuk numarasının bulunmadığı, özellikle toplu şekilde çalışanların iş sözleşmesinin sona ermesi hâllerinde işveren ile işçi arasında yapılan görüşmelerin müzakere şeklinde gerçekleşmediği ve işverenin baskı ve psikolojik tacizi (mobbing) ile işçilere ihtiyari arabuluculuk sözleşmesi imzalatılmakta olduğunun da bilinen bir gerçek olduğu, çok sayıda işçi ile dar zamanda ve mekanda yani bağımsız bir yerde olmayıp da işyerinde görüşme yapılması, bu esnada işçilerin üçüncü kişilerden yardım alma durumunun bulunmaması, işçilerin en temel hakkı olan ücretlerinin de ödenmemiş olup maddi ve manevi olarak zor durumda olmaları hâlinde kendilerine arabuluculuk sözleşmesi imzalatıldığı, bu hâliyle sözleşmenin işçinin iradesi sakatlandığından hukuki geçerliliği bulunmadığı, aslında ibra niteliğinde bulunan ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinin arabuluculuğun amacına uygun olmadığı ve iptalinin gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne ve davaya konu ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ..., ... ve ... Şirketleri vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; toplanan deliller dinlenen tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde, işçilerin konu ile ilgili olarak bilgilendirilmediklerine, gerçek anlamda müzakerelerde yer almadıklarına ve sonuç olarak kanuna uygun şekilde bir ihtiyari arabuluculuk görüşmesi yapılmadığına ilişkin Mahkemenin tespitinin yerinde olduğu gerekçesiyle davalılar ..., ... ve ... Şirketlerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalılar ..., ... ve ... Şirketleri vekili temyiz dilekçesinde;

1. Çalışanların arabuluculuk görüşmelerine zorlanmadığını, arabuluculuk sürecine dahil olmayıp dava açma yolunu tercih eden çalışanlar olduğunu,

2. Davacının arabuluculuk görüşmeleri hakkında bilgisi olduğunu kanıtlayan whatsapp görüşmelerinin dosyaya sunulduğunu,

3. Arabulucu tarafından, arabuluculuk sürecine katılmak isteyen tüm işçilere, öncelikle süreç hakkında detaylı bilgi verildiğini, akabinde anlaşmaya konu alacak kalemleri ve tutarların tek tek açıklandığını ve tüm tarafların anlaşma iradesi göstermesi sonucunda arabuluculuk sürecinin tamamlandığını,

4. Davacı ile menfaat birliği içindeki tanıkların beyanlarına itibar edilmemesi gerektiğini,

5. Davaya konu arabuluculuk tutanaklarının Bakanlık dosya numarasının 2022/298199 şeklinde olduğunu, ihtiyari arabuluculuk sözleşmesinde arabuluculuk numarasının bulunmamasının esasında arabuluculuk anlaşmasının geçerliliğiyle ilgili bir durum olmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, dava konusu ihtiyari arabuluculuk tutanağının iptaline ilişkindir.

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalılar , ... ve ... Şirketleri vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

SONUÇ : Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 Sayılı Kanun'un 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 22.09.2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri

İşten Çıkarılma Durumunda Haklarınız Neler?