Anayasa Mahkemesi (AYM), kamu kurumlarından olan alacakların enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılması (ya da gecikmeli/enflasyonsuz ödenmesi) halinde kişiye aşırı ve olağan dışı külfet yüklendiğini ve Anayasa m.35’teki mülkiyet hakkının ihlal edildiğini kabul ediyor. Bu, sosyal güvenlik ödemeleri, ihale alacakları, vergi iadeleri, deprem tazminatı ve maaş farkları gibi çok geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

Bu karar, kamu kurumlarından olan para alacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılması sonucu mülkiyet hakkının ihlal edildiği benzer nitelikteki tüm davalar için emsal teşkil etmektedir.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Güven Çelik ve diğerleri (B. No: 2020/37684) kararında, uyguladığı anayasal ilkelerin daha önce çeşitli alacak türleri için belirlenen ilkelerle aynı olduğunu belirtmiş ve bu nedenle kararın emsal teşkil edeceği durumların kapsamı, daha önceki AYM içtihatlarıyla çizilmiştir.

Bu karar, temel olarak, kamu makamlarından olan alacakların enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmasının başvuruculara aşırı ve olağan dışı külfet yüklediği ilkesini pekiştirmekte olup, özellikle aşağıdaki alacak türlerine ilişkin davalara emsal olur:

AYM'nin Daha Önce İlkesini Belirlediği Alacak Türleri

Bu karar hangi tür kamu alacaklarına ilişkin davalara emsal teşkil etmektedir?

Bu karar, kamu makamlarından olan çeşitli para alacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılmasına ilişkin tüm benzer davalara emsal teşkil etmektedir. AYM, bu kararda uygulanan ilkelerin daha önceki içtihatlarıyla uyumlu olduğunu belirtmiş ve emsal kararlar arasında şunları saymıştır:

• Sosyal güvenlik ödemeleri.
• İhale alacakları.
• Vergi iadesi alacakları.
• Deprem nedeniyle ödenmesi gereken tazminatlar.
• Açığa alınan memurun maaş farklarının iadesi.

AYM, somut başvuruda da anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını teyit etmiştir.

• Sosyal Güvenlik Ödemeleri Yönünden: Bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılmasına ilişkin başvurular (Örnek: Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017).
• İhale Alacakları Yönünden: Kamu ihalelerinden kaynaklanan alacakların değer kaybına uğratılmasına ilişkin başvurular (Örnek: ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017).
• Vergi İadesi Alacakları Yönünden: Vergi iadesi alacağının enflasyon karşısında değer kaybetmesine ilişkin başvurular (Örnek: Akel Gıda San. ve Tic. A.Ş. , B. No: 2013/28, 25/2/2015).
• Deprem Nedeniyle Tazminatlar Yönünden: Deprem sonrası ödenmesi gereken tazminatların değer kaybına uğramasına ilişkin başvurular (Örnek: Abdulhalim Bozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016; Yıldız Korkut, B. No: 2016/8532, 9/5/2019).
• Açığa Alınan Memurun Maaş Farkları Yönünden: Açığa alınan memurun hak kazandığı maaş farklarının geç ödenmesi nedeniyle değer kaybına uğramasına ilişkin başvurular (Örnek: Vildan Utku Atalay, B. No: 2015/4812, 7/2/2019).

AYM, somut başvuruda da anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu, kararın "kamu kurumlarından olan çeşitli para alacaklarının enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması" şeklindeki geniş kategoriye giren tüm davalara emsal olacağını gösterir.

Neticede, gecikmeli ödenen veya enflasyona karşı korunmadan ifa edilen kamu alacaklarında, alacağın satın alma gücü düşmektedir. AYM, değer kaybının önemli olduğu hâllerde, kişinin katlanmak zorunda kaldığı külfetin ölçüsüz olduğuna hükmedebilmekte ve telafi edilmesi gereken farkın belirlenmesini zorunlu görebilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Yasal faiz alınmışsa ayrıca talep mümkün müdür?
Enflasyon farkı tamamen karşılanmamışsa, kalan kısım yönünden talep gündeme gelebilir.

Anayasa Mahkemesi (AYM) hangi gerekçeyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir?

İhlalin temel nedeni, kamu kurumlarından olan para alacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılması veya uğratılarak ödenmesidir. AYM, bu durumun başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı külfet yüklediğini belirterek Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

İhlal tespit edildikten sonra hak ihlalinin sonuçları nasıl ortadan kaldırılmaktadır (Giderim yolu nedir)?

Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için temel giderim yolu yeniden yargılama yapılmasıdır. Kararın bir örneği ilgili yargı mercilerine gönderilir ve bu mercilerin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatarak Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir.

Güven Çelik ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/37684, 7/1/2025, § T.C. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararı

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması (veya uğratılarak ödenmesi) nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucular, nihai hükmü farklı tarihlerde öğrendikten sonra süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyon farklı tarihlerde verdiği kararlarla 2022/52125 ve 2022/53297 sayılı dosyalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyeti başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmuştur.

3. 2020/38037, 2020/38039, 2020/38045, 2021/23514, 2021/50001, 2022/52125 ve 2022/53297 sayılı başvuruların konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2020/37684 sayılı bireysel başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin 2020/37684 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden sürdürülmesine karar verilmiştir. Başvuru tarihinden sonra başvurucu Aslan Numan'ın vefat ettiği anlaşıldığından 2020/38045 sayılı başvurunun bu başvuru dosyasından ayrılmasına karar verilmiştir. Başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

4. Anayasa Mahkemesi, kamu kurumlarından olan çeşitli para alacaklarının enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmasına (veya uğratılarak ödenmesine) ilişkin şikâyetleri inceleyerek uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede kamu makamlarından olan alacakların enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılmasının (veya uğratılarak ödenmesinin) başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı külfet yüklediğini belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (bir sosyal güvenlik ödemesi yönünden bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017; ihale alacağı yönünden bkz. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017; vergi iadesi alacağı yönünden bkz. Akel Gıda San. ve Tic. A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; deprem nedeniyle tazminat yönünden bkz. Abdulhalim Bozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016; Yıldız Korkut, B. No: 2016/8532, 9/5/2019; açığa alınan memurun maaş farklarının iadesi yönünden bkz. Vildan Utku Atalay, B. No: 2015/4812, 7/2/2019).

5. Somut başvuruda da anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

6. Başvurucular; ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştur. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100). İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere ekli tablonun (C) sütununda yer verilen mahkemelere GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. Ekli tablonun (D) sütununda yer verilen harçların tabloda gösterildiği şekilde başvuruculara ÖDENMESİNE, toplam 30.000 TL vekâlet ücretinin başvuruculara müştereken ÖDENMESİNE,

F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 7/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail                 : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp        : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁

Bu konudaki Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

Mahkemelerce Hükmedilen Alacak Veya Tazminatların Enflasyon Karşısında Aşırı Ölçüde Değer Kaybetmiş Olması Nedeniyle Tazminat Hakkı

Enflasyon Nedeniyle Değer Kaybı Tazminatı Davası

Yüksek Enflasyon Nedeniyle Temerrüt Faizini Aşan Zararın Ek Tazminat Davasıyla Alınabilmesi

Alacağın Vadesinde Ödenmemesi Ve Borçlunun Temerrüde Düşmesi Nedeniyle Uğranılan Aşkın Zarar (Munzam Zarar) Alacağının Tahsili Davası

Alacağın Değer Kaybına Uğratılması Nedeniyle Mülkiyet Hakkının Ve Makul Sürede Yargılanma Hakkının Ihlal Edildiği Iddialarına İlişkin Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararı

Mahkemece Hükmedilen Alacağın Değer Kaybına Uğratılarak Ödenmesi Nedeniyle Mülkiyet Hakkının; Yargılamanın Uzun Sürmesi Nedeniyle De Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiği İddialarına İlişkin Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararı

Hatalı Vergi Tahsili Işlemi Nedeniyle Yersiz Veya Fazla Tahsil Edilen Vergilerin Iadesinde Faiz Veya Enflasyon Farkı Ödenmemesinden Kaynaklanan Başvuruya İlişkin Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararı

Emeklilik İkramiyesinin Güncellenerek Ödenmesine İlişkin Yargı Kararının Uygulanmaması Nedeniyle Mülkiyet Ve Adil Yargılanma Haklarının İhlal Edildiğine İlişkin Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararı

Mahkemelerce Hükmedilen Tazminatlar: Enflasyonun Yarattığı Değer Kaybına Karşı Tazminat Hakkı 

İhbar Tazminatı, Yıllık Ücretli İzin Alacağı, İşe Başlatmama Tazminatı, Bakiye Süre Ücreti Alacağı, Sendikal Tazminat Gibi İşçilik Alacaklarında Enflasyon Nedeniyle Değer Kaybı Tazminatı

Özel Hukuk Kişileri Arasındaki Borç İlişkisinden Doğan Alacağın Enflasyon Karşısında Değer Kaybına Uğraması