Türkiye’yi Terke Davet İşleminin Hukuki Niteliği

Danıştay bu kararında, sınır dışı etme kararı dışında ayrıca ve bağımsız bir terke davet işlemi tesis edilmesinin mümkün olmadığını ve böyle bir işlemin yok hükmünde olduğunu açıkça ortaya koymuştur. Bu bağlamda, ilgili işlem yönünden idari yargı denetimine konu olabilecek kesin ve yürütülebilir bir idari işlem bulunmadığı vurgulanmıştır.

Danıştay, kararında 6458 sayılı Kanun’un 56. maddesini yorumlayarak, sınır dışı kararının içinde yer alması gereken “terke davet” süresinin, ayrı bir idari işlem olarak tesis edilemeyeceğini belirtmektedir. İlgili maddede belirtilen on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar tanınacak süre, sadece sınır dışı kararının içerisinde yer alması hâlinde geçerlilik kazanır. Dolayısıyla bu sürenin ayrı bir işlemle değil, sınır dışı kararında açıkça belirtilerek verilmesi gerekmektedir. Bu tespitle Danıştay, idari usul ilkeleri çerçevesinde işlemin unsurlarına dikkat çekmekte, işlemde hukuki dayanağın bulunmaması durumunda iptal değil, davanın incelenmeksizin reddi gerektiğini belirtmektedir.

İdare hukukunda "kesin ve yürütülebilir işlem" kavramı, idari yargı denetimine tabi olabilen idari kararların niteliğini belirlemede merkezi bir rol oynar. Bir idari işlemin yargısal denetime konu olabilmesi için, o işlemin hukuki sonuçlar doğurması ve idarenin bu işlemi tesis etmekle kendi içindeki süreçleri tamamlamış olması gerekmektedir. Dolayısıyla, henüz nihai nitelik taşımayan, idari makamın iç işleyişinde kalmış veya dış dünyaya karşı bir icra yeteneği kazanmamış işlemler, tek başına iptal davasına konu edilemezler. Danıştay kararları da bu ilkeyi vurgulayarak, terke davet gibi "uygulama işlemleri"nin, temelinde bir sınır dışı etme kararının olmaması durumunda hukuki bir etki doğurmadığını ve dolayısıyla yargısal denetime elverişli olmadığını belirtmektedir.

Bu kavram, idari yargının yetkisini ve görevini sınırlayan temel ilkelerden biridir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 14. maddesinde, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, dava dilekçeleri üzerindeki ilk inceleme aşamasında denetlenecek hususlar arasında sayılmıştır. Bir işlemin kesin ve yürütülebilir olması, o işlemin idari makamın iradesini tam ve nihai olarak ortaya koyduğunu, dışarıya karşı hukuki sonuçlar doğurmaya hazır olduğunu ve uygulamasının zorunlu hale geldiğini ifade eder. Aksi halde, idare mahkemelerinin yerindelik denetimi yapamayacağı ve idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak kararlar veremeyeceği ilkesiyle çelişki oluşabilir.

Neticede, Danıştay’ın bu kararı, yabancılar hukuku uygulamasında idarenin keyfî işlem tesis etmesini önleyen önemli bir içtihat olarak değerlendirilmelidir. Yargı denetimi, sadece hukuken var olan, kesin ve yürütülebilir işlemlere karşı söz konusu olabilir. Hukuki niteliği açıkça tanımlanmamış veya yasa dayanağından yoksun işlemler ise, hukuken sonuç doğurmayan eylemler olarak kalır. 

Özetle, idari işlem kavramı, idare hukukunun temelini oluşturan, kamu gücü kullanılarak tek taraflı irade beyanıyla dış dünyaya yönelik hukuki sonuçlar doğuran eylemleri ifade eder. Bir işlemin "kesin ve yürütülebilir" olması ise, bu hukuki niteliklerin tam anlamıyla kazanıldığını ve dolayısıyla dava konusu edilebilir hale geldiğini gösterir. Bu bağlamda, Danıştay kararlarında da görüldüğü üzere, bir yabancıyı ülkeyi terke davet gibi görünüşte bir işlem olsa da, eğer bu davet herhangi bir kesin ve yürütülebilir "sınır dışı etme kararına" dayanmıyorsa, yargısal denetime konu olamayacaktır; zira hukuki bir etki doğurmayan bu tür bir uygulama, idari davanın açılabilmesi için aranan "kesin ve yürütülebilir işlem" niteliğini taşımamaktadır. 

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁

T.C.

DANIŞTAY

10. DAİRE

E. 2017/6

K. 2018/2581

T. 12.9.2018

İstemin Özeti : Ankara 1. İdare Mahkemesi'nin 13/07/2016 tarih ve E:2015/3427, K:2016/2235 Sayılı kararının hukuka uygun olmadığı ileri sürülerek temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

Danıştay Tetkik Hakimi Düşüncesi : İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesi'nce gereği görüşüldü:

KARAR : Dava; Suriye'de ikamet eden Filistin asıllı davacı tarafından, 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca Türkiye'yi terke davet edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Ankara 1. İdare Mahkemesi'nce; İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün 22/09/2015 tarih ve 2015/7994 Sayılı işlemi ile davacının sınır dışı edilmesine karar verildiği, sonrasında, davacıya 09/11/2015 tarihli "Tebliğ-Tebellüğ Belgesi" ile en kısa sürede ülkemizden çıkış yapması gerektiğinin tebliğ edildiği görülmekle birlikte; 6458 Sayılı Kanun'un 56. maddesindeki, "Sınır dışı etme kararı alınanlara, sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye'yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır." hükmünün ihlal edilerek, terke davetin sınır dışı etme kararında belirtilmediği anlaşıldığından, mevzuata uygun olarak tesis edilmeyen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

Davalı idare tarafından, Ankara 1. İdare Mahkemesi'nin 13/07/2016 tarih ve E:2015/3427, K:2016/2235 Sayılı kararının hukuka uygun olmadığı ileri sürülerek temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 53. maddesinde, " ( 1 ) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır..." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un "Türkiye'yi terke davet" başlıklı 56. maddesinde, " ( 1 ) Sınır dışı etme kararı alınanlara, sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye'yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Ancak, kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz.

( 2 ) Türkiye'den çıkış için süre tanınan kişilere, Çıkış İzin Belgesi verilir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir. Vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır." hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca, sınır dışı etme kararının, gerek Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatı üzerine gerekse de resen ancak valiliklerce alınabileceği açıktır.

Ayrıca, 6458 Sayılı Kanun'un, sınır dışı kararının öncesi veya sonrasında Türkiye'yi terke davete ilişkin olarak ayrıca bir işlem tesisine cevaz vermediği, sadece sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, sınır dışı etme kararı alınanlara, Türkiye'yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınmasını öngördüğü anlaşılmıştır.

Dava dosyasının incelenmesinden, Suriye'de ikamet eden Filistin asıllı davacı hakkında İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü'nün 22/09/2015 tarih ve 2015/7994 Sayılı kararı ile sınır dışı kararı alındığı; bu kararda, davacının Türkiye'yi terk edebilmesi için herhangi bir süre belirlenmeyerek, sadece bir ay süre ile idari gözetim altına alınmasına karar verilmesi üzerine, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü'nün 17/10/2015 tarihli ve 12943 Sayılı talimat yazısı ile davacının Ankara Geri Gönderme Merkezi'ne sevkinin uygun görüldüğü; anılan yazı üzerine Ankara ili Geri Gönderme Merkezine sevk edilen davacı hakkında, 22/10/2015 tarih ve 2015/7969 Sayılı Ankara Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü işlemi ile idari gözetim süresinin uzatılmasına karar verildiği; sonrasında Göç İdaresi Genel Müdürlüğü'nün 06/11/2015 tarih ve 13574 Sayılı yazısı ile davacının da aralarında bulunduğu üç yabancı hakkındaki idari gözetim kararının sonlandırılarak ülkemizi terk etmeleri konusunda tebligat yapılması talimatının verildiği; ardından davalı idarece düzenlenen 09/11/2015 tarihli "Tebliğ-Tebellüğ Belgesi" ile en kısa sürede ülkemizden çıkış yapması gerektiğinin davacıya tebliğ edilmesi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı hakkında tesis edilen işlemler incelendiğinde; İstanbul Valiliğince alınan sınır dışı kararında davacının Türkiye'yi terk etmesi için herhangi bir süre belirlenmediği, sonrasında da Türkiye'yi terke daveti içerir başkaca bir sınır dışı kararının tesis edilmediği, davacının 07/11/2016 tarihinde ülkemizden çıkış yaptığı görülmektedir.

Bu bağlamda, bakılan davanın sınır dışı etme kararının iptali istemiyle değil, yabancı uyruklu kişinin ülkeyi terke davetine ilişkin uygulama işlemine karşı açıldığı görülmekte, her ne kadar davacıya 09/11/2015 tarihli "Tebliğ-Tebellüğ Belgesi" ile en kısa sürede ülkemizden çıkış yapması gerektiği tebliğ edilmiş ise de, ortada davacının belli bir süre dahilinde ülkemizi terk etmesini gerektiren bir işlem olmadığı, bir başka ifade ile 6458 Sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca tesis edilmiş herhangi bir işlemin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu uyuşmazlıkta, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı sonucuna varıldığından, esasının incelenme olanağı bulunmadığı anlaşılan davada, idare idare mahkemesince işin esasına girilmek suretiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir.

Nitekim, benzer bir uyuşmazlıkta, Suriye'de ikamet eden Filistin asıllı M.F. isimli kişi tarafından, Türkiye'yi terke davet edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; Ankara 1. İdare Mahkemesince idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddi yolunda verilen 18/02/2016 tarih ve E:2015/3428, K:2016/428 Sayılı kararın, Dairemizin 12/09/2018 tarih ve E:2016/2273, K:2018/ 2580 Sayılı kararıyla onandığı görülmektedir.

SONUÇ : Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüyle, Ankara 1. İdare Mahkemesi'nin 13/07/2016 tarih ve E:2015/3427, K:2016/2235 Sayılı kararının BOZULMASINA, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen mahkemeye gönderilmesine, 2577 Sayılı Kanun'un ( Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen ) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 12.09.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁