İkamet İzni Başvurusunun Değerlendirilmesinde Usul Hataları ve Yargısal Denetim

Yabancıların Türkiye’de ikamet etme taleplerine ilişkin idari işlemler, hem kamu düzenini sağlama hem de bireyin temel hak ve özgürlüklerini koruma amacıyla özenle yürütülmesi gereken süreçlerdir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdare Dava Dairesi’nin 27.03.2024 tarihli kararı da, bu bağlamda, idari işlemde usul hatalarının yargısal denetimi bakımından önemli bir içtihat niteliğindedir. Dava, Türkmenistan uyruklu bir yabancının kısa dönem ikamet izni başvurusunun, eksik belgelerin tamamlanmadığı gerekçesiyle reddedilmesine ilişkin işlemin iptali talebi üzerine açılmıştır. İlk derece mahkemesi, başka bir işlem üzerinden karar vererek davacının talebini kabul etmiş; ancak istinaf mercii, davanın dayanağı işlemin tespitinde hata yapıldığını belirterek kararı kaldırmıştır.

Yargı kararının merkezinde, idarelerin ikamet izni gibi bireyin kişisel durumunu doğrudan etkileyen işlemlerde gerekçelendirme ve bilgilendirme yükümlülüğünün önemi bulunmaktadır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca yapılan ikamet başvurularında, eksik bilgi ya da belgelerin varlığı halinde idare, bu eksiklikleri başvuru sahibine açık ve somut şekilde tebliğ etmek zorundadır. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, başvurunun reddi işlemini hukuken sakat hale getirir. Zira idare, yükümlülüğünü ihlal ederek hem başvuranın savunma hakkını zedelemekte hem de keyfilik iddialarına zemin hazırlamaktadır.

Son olarak, istinaf incelemesinde usuli denetim öne çıkmış, ilk derece mahkemesinin yanlış işlem üzerinden hüküm kurması nedeniyle karar kaldırılmıştır. İdari yargılama usulünde, mahkemenin dosya üzerinden inceleme yapma yetkisi bulunmakla birlikte, dava konusu işlemin doğru belirlenmesi ve hukuki irdelemenin bu kapsamda yapılması esastır. Bu, idari yargılamada dava konusu işlemin doğru ve açık bir şekilde tespitinin, hukuki değerlendirmelerin isabetli yapılabilmesi açısından zorunlu olduğunu bir kez daha göstermektedir. Karar, hem usul ekonomisinin hem de hukuki güvenliğin sağlanmasında yargısal titizliğin gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır.

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁

T.C.

İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ

9. İDARE DAVA DAİRESİ

E. 2024/601

K. 2024/782

T. 27.3.2024

İSTEMİN ÖZETİ : Türkmenistan uyruklu davacı tarafından, kısa dönem ikamet izni istemiyle yaptığı başvurunun "önceki ikametinin eksik evraklarını tamamlamadığı içiniptal edildiğinden, ikamet başvurusunun 33144 sayılı yazıdaki istisnalardan yararlanamadığından iptal edildiğine" ilişkin 27.01.2021 tarih ve "r" sayılı ( dava dilekçesine ekli dava konusu işlemin davacıya tebliğine dair formda yer aldığı şekliyle ) işlemin iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptaline ilişkin İstanbul 15. İdare Mahkemesi'nce verilen 13/11/2023 tarih ve E:2022/6083, K:2023/6473 sayılı kararın, davalı idare tarafından; hukuka ve mevzuata aykırı olduğu iddiasıyla,, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Dokuzuncu İdare Dava Dairesince dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:

KARAR : Dava; Türkmenistan uyruklu davacı tarafından, kısa dönem ikamet izni istemiyle yaptığı başvurunun "önceki ikametinin eksik evraklarını tamamlamadığı içiniptal edildiğinden, ikamet başvurusunun 33144 sayılı yazıdaki istisnalardan yararlanamadığından iptal edildiğine" ilişkin 27.01.2021 tarih ve "r" sayılı ( dava dilekçesine ekli dava konusu işlemin davacıya tebliğine dair formda yer aldığı şekliyle ) işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Dava dosyasının incelenmesinden, Türkmenistan uyruklu davacı tarafından kısa dönem ikamet izni başvurusunun 27.01.2021 tarih ve 54409 sayılı işlemle reddedildiğinden bahisle bu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, dava dilekçesinde iptali istamine yer verilen bu işleme ait olduğu belirtilen tebliğ formunda da işlemin sayısı "r" olarak gösterilmekle beraber tarihinin dava dilekçesinde yazılı olan 27.01.2021 tarihiyle uyumlu olduğu, davalı idarece dava dosyasına sunulan bilgi ve belgelerde açıkça bu tarih ve sayıyı içeren işlem bulunmamakla beraber, davacı tarafından 16.01.2020 tarihinde 13.03.2020-13.03.2021 dönemi için turizm amaçlı kalacaklar kalış nedenli ve 05.11.2020 tarihinde 05.11.2020-05.11.2021 dönemi için yine turizm amaçlı kalacaklar kalış nedenli iki adet başvurusunun bulunduğu, istinaf başvurusuna konu mahkeme kararında ise; "DAVANIN ÖZETİ" bölümünde dava konusu işlem olarak 27.01.2021 tarihli işlem olarak gösterilmesine rağmen, kararın dosyanın incelenmesi ve gerekçe bölümlerinde, "Dava dosyasının incelenmesinden; Türkmenistan uyruklu davacı tarafından, kısa dönem ikamet izni verilmesi istemiyle 08.11.2021 tarih ve 2021-75-1711336 kayıt numarası ile yaptığı başvurunun eksik evrak bulunduğundan bahisle 6458 sayılı Kanun gereğince karar öncesi iptaline ilişkin İl Göç İdaresi Müdürlüğü işleminin tesis edildiği, bu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, davacı tarafından, 08.11.2021 tarihinde ticari bağlantı ve iş kuracaklar amaçlı kısa dönem ikamet izni talebinde bulunduğu fakat eksik evrakların süresinde tamamlanmaması nedeniyle başvurunun 17.01.2022 tarihinde karar öncesi iptaline karar verildiği, idarece sunulan eki bilgi ve belgelerden, davacının yaptığı başvuru üzerine yapılan inceleme sonunda düzenlenen 03.12.2021 tarihli İkamet İzni Takip Formu'nda eksik evrakların tespit edildiği fakat bu eksik belge tespitinin davacıya tebliğ edildiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin Mahkememizin 27.10.2022 tarihli intaratlı ara kararıyla sorulmasına rağmen dava dosyasına sunulmadığı, davacı tarafından da eksik evrak bildiriminin yapılmadığının belirtildiği görülmektedir.

Bu durumda, kısa dönem ikamet izninin belli şartlara tabi kılındığı bu şartlardan birisin de söz konusu izin için gerekli olan bilgi ve belgelerin ilgilisince ibraz edilmesine dair şart olduğu ancak başvuru sırasında eksik ya da tamamlayıcı nitelikte bilgi ve belgeler bulunduğu ortaya çıkar ise bunun somut olarak belirlenip hukuken kabul edilebilir bir şekilde ilgilisine bildirilmesinin de idarenin bir yükümlülüğü olduğu buna karşın davalı idarece, söz konusu bildirim yükümlülüğünün belirtilen şekilde yerine getirilmeden davacının istenilen bilgi ve belgelerin süresinde tamamlamadığından bahisle ikamet izin talebinin reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır." denilmek suretiyle hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, İdare Mahkemesince; davanın özeti bölümünde dava konusu edilen işlemin dava dilekçesine uyumlu bir şekilde 27.01.2021 tarihli işlem olarak belirtilmesine rağmen, kararın içeriğinde davacı tarafından iptali istenilen işlem yerine başka bir işlem esas alınarak, bir başka ifade ile davanın konusunun hatalı kurulması suretiyle karar verildiği görülmekle, asıl dava konusu edilen işlem yönünden hukuki irdeleme yapılarak işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekmekte olup, mahkeme kararında usul hükümlerine uygunluk görülmemiştir.

SONUÇ : Açıklanan nedenlerle; davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, İstanbul 15. İdare Mahkemesi'nce verilen 13/11/2023 tarih ve E:2022/6083, K:2023/6473 sayılı kararının kaldırılmasına, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınıp yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 5. fıkrası uyarınca mahkemesine gönderilmesine, yapılacak yargılama sonucunda verilecek karar ile yargılama giderleri hakkında da hüküm kurulacağından bu konuda ayrıca hüküm kurulmasına yer olmadığına, kararın taraflara tebliği amacıyla dosyanın mahkemesine gönderilmesine, temyiz yolu kapalı olmak üzere kesin olarak, 27.03.2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁