Yurtdışında Çalışan Türk İşçileri İçin Türkiye ve Cezayir İş Hukuku Karşılaştırması

Giriş

Yurtdışında, özellikle Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkelerinde çalışan Türk işçileri için, çalışma koşullarını belirleyen ulusal mevzuatlar arasındaki farklılıklar son derece önemlidir. Bu yazıda, Türkiye 4857 sayılı İş Kanunu ile Cezayir'in 90-11 Sayılı İş İlişkileri Kanunu arasında kapsamılı bir karşılaştırma yapılmaktadır. İnşaat sektöründe çalışan Türk vatandaşlarının, her iki hukuk sisteminde hak ve yükümlülüklerini tam olarak kavrayabilmesi amaçlanmıştır.

1. İş İlişkisinin Kurulması

Türk hukukunda, süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmeleri yazılı olarak yapılmak zorundadır. Cezayir'de ise iş sözleşmesi hem yazılı hem de sözlü olarak kurulabilir.

2. İş Sözleşmesi Türleri

Türkiye'de çeşitli sözleşme türleri tanınmakta olup; belirli-belirsiz süreli, tam-kısmi zamanlı, çağrı üzerine, uzaktan çalışma ve takım sözleşmesi gibi alternatifler mevcuttur. Cezayir'de ise belirli-belirsiz süreli ve tam-kısmi zamanlı sözleşme ayrımı bulunmaktadır.

3. Deneme Süreleri

Türkiye'de deneme süreleri en fazla iki ay olup, toplu iş sözleşmesi ile dört aya kadar uzatılabilir. Cezayir'de ise bu süre altı ay, bazı meslekler için on iki aya kadar çıkabilir.

4. Haftalık ve Günlük Maksimum Çalışma Süreleri

Türkiye'de haftalık azami çalışma süreci 45 saat, günlük ise 11 saattir. Cezayir'de ise haftalık çalışma süreci 44 saat ile sınırlandırılmış olup, günlük maksimum süre 12 saattir.

5. Ara Dinlenme

Her iki ülkede de ara dinlenme zorunludur. Türkiye'de çalışma sürecine bağlı olarak 15 dakika ile 1 saat arasında değişen dinlenme süreleri uygulanır. Cezayir'de bu süre 30-60 dakika arasındadır.

6. İhbar Önelleri

Türk hukukunda ihbar süreleri kıdeme göre iki haftadan sekiz haftaya kadar uzanır. Cezayir'de ise bu süreler toplu sözleşme veya bireysel anlaşmalarla belirlenmektedir.

Cezayir İş Kanununa göre; “İhbar Tazminatı (21 Nisan 1990 tarih ve 90-11 sayılı çalışma ilişkileri kanunu) “Madde 18. - İşe yeni alınan işçi, süresi altı (6) ayı geçmeyen bir deneme süresine tabi tutulabilir. Bu süre, yüksek nitelikli iş istasyonları için on iki (12) aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi, her bir işçi kategorisi veya tüm işçiler için toplu pazarlıkla belirlenir.

Madde 19. - Deneme süresi boyunca işçi, benzer iş istasyonlarında çalışanlarla aynı hak ve

yükümlülüklere sahiptir ve bu süre, deneme süresinin sonunda teyit edildiğinde, işveren örgütündeki kıdem sayısında dikkate alınır.

Madde 20. - Deneme süresi boyunca, iş ilişkisi herhangi bir zamanda taraflardan herhangi biri tarafından tazminat veya bildirim olmaksızın sona erdirilebilir.

Madde 68- Istifa, işçiye tanınan bir hakkıdır.

İşveren kuruluşla çalışma ilişkisini kesme iradesini ifade eden işçi, istifasını yazılı olarak bu kuruluşa sunar.

Sözleşmeler veya toplu sözleşmeler tarafından belirlenen koşullarda, bir ihbar süresinden sonra işten ayrılır.” Hükümleri görülmüştür.

Madde 73-4. - Bir işçinin işten çıkarılması, zorunlu yasal ve/veya sözleşme usullerine aykırı olarak meydana gelirse, ilk ve son çare olarak karar veren mahkeme, işten çıkarma kararını usullere uyulmaması nedeniyle iptal ederek, işverene öngörülen usulü yerine getirmesini gerekli kılar ve işçiye, masrafları işverene ait olmak üzere, işçinin sanki çalışmaya devam ediyormuş gibi, aldığı maaştan daha düşük olmayabilecek bir parasal tazminat ödenmesine hükmeder. Bir işçinin işten çıkarılması yukarıdaki 73. madde hükümlerine aykırı olarak meydana gelirse, haksız olduğu varsayılır. Başvurulan mahkeme, ilk ve son çare olarak, ya işçinin elde ettiği menfaatlerin devamıyla birlikte şirkete iadesine ya da taraflardan birinin veya diğerinin reddetmesi halinde, işçiye, herhangi bir tazminata halel getirmeksizin, altı (6) aylık maaştan az olmayacak parasal tazminat ödenmesine hükmeder. Bu konuda verilen karara karşı temyiz başvurusunda bulunulabilir.

Madde 73-5. - İşten çıkarma, ciddi kusurlu davranışta bulunmayan işçilere, asgari süresi toplu sözleşmelerde veya anlaşmalarda belirlenen bir ihbar süresine hak kazandırır.

Cezayir Devlet hizmetlerinde, mahalli idarelerde, kurum ve kuruluşlarda ve kamu şirketlerinde yabancı personel istihdamına ilişkin koşulları belirleyen 11 Kasım 1986 tarih ve 86- 276 sayılı Kararname Madde 4- Sözleşme, sözleşme taraflarından biri tarafından üç (3) ay önceden bildirimde bulunmak kaydıyla feshedilebilir.”

7. Kıdem Tazminatı

Türkiye'de bir yılın üzerinde çalışan işçiye son 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanan tazminat ödenir. Cezayir'de ise her yıl için 1 aylık maaş tutarında, en fazla 15 aylık ücretle sınırlı kıdem tazminatı söz konusudur.

8. Yıllık İzin

Türk hukukuna göre, kıdeme bağlı olarak 14 ila 26 gün aralığında yıllık izin verilir. Cezayir'de bu izin aylık 2,5 gün oranında birikir; yılda 30 günü aşamaz. Ayrıca, güney bölgelerinde en az 10 gün ek izin uygulanır.

“Cezayir İş Kanununa göre;

Madde 39. - Her işçi, işveren tarafından ödenen bir yıllık izin hakkına sahiptir. İşçinin izninin tamamı veya bir kısmından feragat etmesi geçersizdir ve hiçbir etkisi yoktur. Madde 40. - Yıllık izin hakkı, izinden önceki yılın 1 Temmuz'undan izin yılının 30 Haziran'ına kadar uzanan bir referans döneminde yapılan işe dayanmaktadır. Yeni işe alınan işçiler için referans döneminin başlangıç noktası işe alım tarihidir. Madde 41. - Ücretli izin, toplam çalışma süresi çalışma yılı başına otuz takvim gününü geçmemek üzere, aylık iki buçuk

gün oranında hesaplanır. Madde 42. - Güney vilayetlerinde çalışan işçiye, yılda on (10) günden az çalışma izni olmamak kaydıyla ek izin verilir. Toplu sözleşmeler veya anlaşmalar bu iznin verilmesine ilişkin koşulları belirler. Madde 43. - Yıllık ücretli izin süresinin belirlenmesi söz konusu olduğunda yirmi dört (24) iş günü veya dört (4) çalışma haftasına eşit herhangi bir süre bir çalışma ayına eşittir. Bu süre, mevsimlik veya yarı zamanlı çalışanlar için yüz seksen (180) çalışma saatine eşittir. Madde 44. - İşçinin işe alındığı ilk ayın on beş (15) iş gününü aşan süre, ücretli yıllık izinin hesaplanmasında bir (1) aylık çalışmaya eşittir. Madde 45. - Fiziksel veya sinirsel düzeyde belirli kısıtlamalar içeren özellikle zorlu veya tehlikeli işlerde çalışan işçiler için ana iznin süresi uzatılabilir. Toplu sözleşmeler ve anlaşmalar bu maddenin uygulama yöntemlerini belirler. Madde 46. - Aşağıdakiler, yıllık izin süresinin tespiti için bir çalışma süresi olarak kabul edilir: tamamlanan çalışma süreleri; yıllık izin süreleri; işveren tarafından ödenen veya izin verilen özel izin süreleri; yukarıdaki maddelerde belirtilen yasal dinlenme süreleri; analık, hastalık ve iş kazaları nedeniyle devamsızlık süreleri; askerlik görevinde olma veya geri çağırma süreleri. Madde 47. - Uzun süreli hastalık izni, hastalık izninin süresi ne olursa olsun, hiçbir durumda bir aydan fazla yıllık izin hakkı vermez. Madde 48. - İzinli işçi,

zorunlu hizmet gerekliliği nedeniyle geri çağrılabilir. Madde 49. - Yıllık izin sırasında iş ilişkisi askıya alınamaz veya kesilemez. Madde 50. - İşçi, hastalık izninden ve ilgili haklarından yararlanmak için bir hastalık sonrasında yıllık iznine ara vermeye yetkilidir. Madde 51. - Yıllık izne çıkma programı ve bunun bölünmesi, mevcut olduğunda bu kanunla oluşturulan katılım komitesinin görüşü alınarak işveren tarafından belirlenir. Madde 52. - Yıllık izne ilişkin tazminat, işçinin iznin referans yılında veya izinden önceki yıla göre aldığı toplam ücretin on ikide birine eşittir. Madde 52 iki tekrar. - İzin hakkının değerlendirilmesi için seçilen süre boyunca aynı bir işveren örgütü tarafından genellikle sürekli olarak işgal edilmeyen mesleklerde, dallarda ve faaliyet sektörlerinde çalışan işçilerden kaynaklanan yıllık izin tazminatı özel bir fon tarafından ödenir. Yukarıda belirtilen işveren örgütlerinin bu fona üye olması gerekmektedir. Yukarıda belirtilen meslekler, dallar ve faaliyet sektörleri yönetmelik yoluyla belirlenir.”

9. Genel Tatiller ve Hafta Tatili

Türkiye'de 15,5 gün resmi tatil belirlenmiştir. Cezayir'de ise bu süre 11 gün ile sınırlıdır. Her iki ülkede de en az bir gün hafta tatili uygulanmaktadır.

“Hafta sonu tatili günleri (21 Nisan 1990 tarih ve 90-11 sayılı çalışma ilişkileri kanunu)

Madde 33- İşçi, haftada bir tam gün dinlenme hakkına sahiptir. Normal çalışma koşullarına karşılık gelen haftalık normal dinlenme günü cuma olarak belirlenmiştir.

Madde 35. - Haftalık dinlenme günleri ve resmi tatiller yasal dinlenme günleridir.

Madde 36. - Yasal bir dinlenme gününde çalışan bir işçi, bu kanun hükümlerine göre, eşit süre boyunca telafi edici dinlenme hakkına sahip olacak ve fazla mesai ücreti almaya hak kazanacaktır.”

“Resmi tatiller, dini ve milli bayram günleri 63-278 Sayılı Resmi Tatiller Yasası

Madde 1 - Aşağıdaki günler her yıl resmi tatildir: 1 Ocak Yeni yıl, 19 Mart, 1 Mayıs, 5 Temmuz, 1 Kasım, 20 Kasım, Ramazan Bayramı (Eid Esseghir): 2 gün, Kurban Bayramı (Kurban bayramı): 2 gün (madde 1er ord n° 68-419) Hicri Yılbaşı (Muharrem ayının 1. Günü): 1 gün, Aşure (Muharrem ayının 10. Günü ): 1 gün, olarak belirtilmiştir.”

10. Fazla Çalışma

Türk hukukunda fazla çalışma ücreti saatlik ücretin %50 fazlası olup, serbest zaman alternatifi mevcuttur. Cezayir'de ise en az %50 fazla ücret zorunludur. Tatil günleri çalışması durumunda da benzer şekilde zamlı ücret uygulanır.

“Fazla Mesai (21 Nisan 1990 tarih ve 90-11 sayılı çalışma ilişkileri kanunu)

Madde 22- Normal çalışma koşullarında yasal çalışma süresi haftada kırk (40) saat olarak

belirlenmiştir. En az beş (5) iş gününe yayılır.

Madde 26- Günlük çalışma miktarı hiçbir şekilde on iki saati geçmemelidir.

Madde 31- Fazla mesaiye başvurma, mutlak bir hizmet ihtiyacını karşılamalı ve istisnai nitelikte

olmalıdır. Bu durumda işveren, aşağıdaki 26. madde hükümleri saklı kalmak üzere, herhangi bir işçiden, bu saatler söz konusu yasal sürenin % 20'sini geçmemek üzere yasal çalışma süresinin ötesinde fazla mesai yapmasını isteyebilir. Bununla birlikte ve aşağıda açıkça belirtilen durumlarda, bu maddenin 2. fıkrasında belirtilen sınırlar, toplu sözleşmelerde ve anlaşmalarda belirlenen koşullar altında, kaldırılabilir, yani: olası kazaları önlemek veya kazalardan kaynaklanan zararları gidermek; doğası gereği kesintiye uğraması zarara neden olabilecek tam çalışma. Bu durumlarda, işçi temsilcilerine danışılmalı ve yetkili iş müfettişine bilgi verilmelidir.

Madde 32 Fazla mesai, hiçbir durumda normal saatlik ücretin % 50'sinden az olmayacak bir artışın ödenmesine neden olur.”

11. İşe İade ve Tazminatlar

Türkiye'de işçinin işe başlatılmaması halinde 4 ila 8 aylık tazminat ve ayrıca çalıştırılmayan 4 aya kadar ücret ödenir. Cezayir'de de işe iade kararının uygulanmaması durumunda en az 6 aylık ücret tazminat olarak verilir.

12. Sözleşmenin Sona Ermesi

Türkiye'de süreli fesih, haklı nedenle fesih (işveren/işçi tarafından) gibi nedenlerle sözleşme sona erdirilebilir. Cezayir'de ise çeşitli sebepler (istifa, emeklilik, ölüm, tam iş göremezlik vb.) öngörülmüştür.

13. Hak Düşürücü / Zamanaşımı

Türk iş hukukunda alacaklar için genel zamanaşımı süreleri 5 yıldır. Yargıtay 9. HD. 2024/12209 E.,2024/15941 K. sayılımı ilamı ile Cezayir Mevzuatında ücret alacağı için 1 yıllık zamanaşımı, fazla çalışma, hafta tatili ve UBGT ücreti yönünden ise 5 yıllık zamanaşımı süresinin bulunduğu tespit edilmiştir.

Sonuç

Türkiye ve Cezayir iş hukuku arasındaki farklılıklar, yurtdışında çalışan Türk işçilerinin haklarını etkileyen temel unsurları kapsamaktadır. Bu nedenle, her iki hukuk sisteminin esaslarını kavramak ve ona göre hareket etmek, hem iş güvenliği hem de hak kaybının önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

Paylaş
Paylaş