Fazla Mesai Alacağında Uygulanacak Faiz Türü

Fazla Çalışma Ücretine Uygulanacak Faiz Tartışması

Bu yazıda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2023/6814 E. ve 2023/5538 K. sayılı kararı çerçevesinde, fazla çalışma ücreti gibi işçilik alacaklarına uygulanacak faiz oranı konusundaki hukuki sorun ve ilkeler ayrıntılı olarak incelenecektir. Kararda, fazla çalışma ücretine uygulanması gereken faiz oranının yanlış belirlenmesi nedeniyle kararın kanun yararına bozulmasına karar verilmiştir.

OLAYDAN DOĞAN TEMEL HUKUKİ SORUNLAR

1. Fazla çalışma ücreti niteliğindeki alacağa hangi faiz oranının uygulanması gerekir?

2. Dava ve ıslah dilekçelerinde farklı faiz talepleri bulunması durumunda mahkemenin hangi faiz türüne hükmetmesi gerekir?

3. Mahkemenin faiz türüne yanlış karar vermesi kanun yararına temyizi gerektirir mi?

FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNE UYGULANACAK FAİZ TÜRÜ

Fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı İş Kanununun 41. ve 34. maddeleri uyarınca ücret niteliği taşımaktadır. Bu nedenle, zamanında ödenmeyen fazla çalışma ücretlerine uygulanacak faiz, 4857 sayılı Kanun 34. maddesi uyarınca mevduata uygulanan en yüksek faiz olmalıdır. İlgili maddede, “Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır” düzenlemesi yer almaktadır. Bu düzenleme, mahkemelerce re’sen uygulanması gereken emredici bir hukuk kuralıdır.

DAVACININ TALEBİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Somut olayda davacı, dava dilekçesinde 10.000,00 TL tutarındaki fazla çalışma ücreti alacağının mevduata uygulanan en yüksek faizle tahsilini talep etmiş, daha sonra 27.12.2022 tarihli 1. ıslah dilekçesiyle alacak miktarını 24.693,00 TL olarak artırmış ve bu miktar için de aynı faiz talebini tekrarlamıştır. Ancak mahkeme, bu talebe rağmen yasal faiz uygulanmasına karar vermiştir.

İlgili yargı kararları ve 3095 sayılı Kanun dikkate alındığında, yasal faiz (kanuni faiz) ile mevduata uygulanan en yüksek faiz arasında oransal farklar olduğu, ve bu farkın işçi lehine sonuçlar doğurabileceği açıktır. İş Mahkemelerinin taleple bağlılılık ilkesi gereğince talep edilen faiz türüne uygun karar vermesi gerekmektedir. Bu ilkeden sapılması, kararın hukuka aykırılığını ortaya koyar.

FAİZ TÜRÜNÜN HUKUKÎ NİTELİĞİ VE YORUM SORUNU

Kararda tartışılan temel sorun, “yasal faiz” talebiyle neyin kastedildiğidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 02.03.2021 tarihli kararında vurgulandığı gibi, yasal faiz terimi dar anlamda 3095 sayılı Kanun'daki faiz oranını işarat eder. Oysa mevzuattan doğan faiz (yasadan kaynaklı faiz) daha geneldir ve 4857 sayılı Kanun gibi özel düzenlemelerden kaynaklanan faizleri de kapsar.

Dolayısıyla, ıslah dilekçesinde kullanılan “yasal faiz” ifadesinin yorumlanmasında dar anlam yerine geniş yorum tercih edilirse, bu durum hukuki kavramların anlamlarının belirsizleşmesine neden olur. Bu nedenle, davacının talebinde her iki dilekçesinde de mevduata uygulanan en yüksek faizi talep ettiği ve bu hususta bir değişiklik yapmadığı kabul edilmelidir.

KARARIN KANUN YARARINA TEMYİZEN BOZULMASININ ANLAMI

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 363. maddesine göre kanun yararına temyiz, kesin nitelikteki kararların hukuk düzenine uygunluğunun denetimi için kullanılan bir yoldur. Bu yol, davanın taraflarına doğrudan bir fayda sağlamasa da yargılamada hukuk birliğini ve öngörülebilirliği güvence altına alır. Somut olayda da mahkeme kararının, talep doğrultusunda değil de yanlış faiz türüyle hükme bağlanması hukuka aykırı bulunmuş ve karar, sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozulmuştur.

SONUÇ

Bu karar, fazla çalışma ücreti gibi ücret niteliğindeki alacaklara uygulanacak faiz türü konusunda mahkemelerin ve uygulayıcıların dikkatli olması gerektiğini bir kez daha ortaya koymuştur. Talep edilen faiz türü ile hükme bağlanan faiz türü arasındaki fark, kararın hukuka uygunluğunu doğrudan etkileyen bir unsurdur. Bu nedenle, 4857 sayılı Kanun'un 34. maddesi gereği fazla çalışma ücreti alacaklarına mevduata uygulanan en yüksek faizin uygulanması zorunludur. Mahkemeler, hem taleple bağlılılık ilkesine hem de emredici hukuk kurallarına riayet etmekle yükümlüdür.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2023/6814 E. , 2023/5538 K.

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (...) Mahkemesi

Taraflar arasında, İlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiş olmakla; Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 2018 yılının Mart ayında işe başladığını ve 2020 yılının Eylül ayında haksız olarak işten çıkartıldığını, davalılarla yürütülen arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamadığını, fazla çalışma yapmasına rağmen bu çalışmaların karşılığı olan fazla çalışma ücretinin ödenmediğini, fazla çalışma iddiasının işverence tanzim edilen puantaj kayıtları ve tanık beyanlarıyla ispatlanacağını ileri sürerek şimdilik 10.000,00 TL fazla çalışma ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ……… San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def’i ve yetki itirazlarının bulunduğunu, yetki itirazının kabulü ile dosyanın yetkili ... ... Mahkemesine gönderilmesini talep ettiklerini, ayrıca davanın esas yönünden de reddi gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı …..i Üretim AŞ vekili cevap dilekçesinde; müvekkili Şirket ile ……….. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasındaki sözleşmede de açıkça kararlaştırıldığı üzere davacının aylık ücretinin ödenmesi, sigortasının yapılarak primlerinin ödenmesi, yıllık izinlerinin kullandırılması vb. tüm işçilik hak ve alacaklarından diğer davalının sorumlu olduğunu savunarak davanın esastan reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının çalışma süresinin 13.03.2018-09.09.2020 tarihleri arasında 2 yıl, 5 ay, 28 ... ve günlük brüt ücretinin 91,67 TL olduğu, mevcut delil durumu, taraflar arasında yapılan sözleşme ve taraf tanıklarının beyanları dikkate alındığında taraflar arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunduğu, davacının haftada 24 saat fazla çalışma yaptığına yönelik iddiasını tanık anlatımı ile ispatladığı, fazla çalışma ödemesi yapılan aylar dışlanarak hesaplanan fazla çalışma ücretinden %30 oranında indirim yapılarak belirlenen fazla çalışma ücretinin hüküm altına alındığı, davalı tarafın zamanaşımı def'i de göz önünde bulundurularak hüküm kurulduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesi kararı kesin olarak verilmiştir.

IV. KANUN YARARINA TEMYİZ

A. Kanun Yararına Temyiz Yoluna Başvuran

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiştir.

B. Temyiz Sebepleri

Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz dilekçesinde; dava dilekçesinde 10.000,00 TL fazla çalışma ücretinin, ödenmesi gereken tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz oranıyla tahsilinin istendiği, daha sonra 27.12.2022 tarihli ıslah dilekçesinde talebin toplam 24.693,00 TL olarak ıslah edildiği ve bu miktarın da mevduata uygulanan en yüksek faiziyle tahsiline karar verilmesinin talep edildiği ancak Mahkemece brüt 17.285,10 TL fazla çalışma ücreti alacağının 10.000,00 TL'sinin dava tarihinden kalanının ise ıslah tarihinden itibaren yasal (kanuni) faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiği, 4857 sayılı ... Kanunu’nun (4857 sayılı Kanun) 34 üncü maddesinin birinci fıkrasında gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanacağı düzenlenmesine rağmen Mahkemece aksi yönde karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle hükmün kanun yararına temyizen incelenerek bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, kanun yararına temyiz istemine konu Mahkeme kararında hüküm altına alınan fazla çalışma ücretine uygulanması gereken faiz oranına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) "Kanun yararına temyiz" kenar başlıklı 363 üncü maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"İlk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına ve bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin olarak verdikleri kararlar ile yine bu sıfatla verdikleri ve temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına karşı, yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülerek Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kanun yararına temyiz yoluna başvurulur."

2. Temyiz talebi Yargıtayca yerinde görüldüğü takdirde, 6100 sayılı Kanun’un 363 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca karar kanun yararına bozulur ve bu bozma, kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

3. 4857 sayılı Kanun’un 34 üncü maddesi şu şekildedir:

“Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi ... içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, ... görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak ... görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.”

4. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.03.2021 tarihli ve 2017/(7)9-1812 Esas, 2021/185 Karar sayılı kararında ücret ve ücret niteliğindeki alacaklara uygulanması gereken faiz türüne ilişkin genel ilkeler şu şekilde açıklanmıştır:

"...

38. 4857 sayılı ... Kanunu’nun (4857 sayılı Kanun/ ... Kanunu) “Ücretin gününde ödenmemesi” başlıklı 34. maddesinin birinci fıkrasında yer ... “Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi ... içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, ... görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak ... görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.” şeklindeki düzenleme ile işçilere gününde ödenmeyen ücret alacaklarına mevduata uygulanan en yüksek faiz oranın uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

39. Bu faiz oranı ücret niteliği taşıyan her türlü alacak hakkında söz konusudur (Süzek S.: ... Hukuku, 2018, s:381).

40. Banka faizi, bankalar tarafından mevduata ve kredilere uygulanan faizdir.

41. Mevduat, ... veya tüzel kişinin sahip olduğu hazır satın alma gücünün kullanılmayarak vadeli veya vadesiz olarak bankaya bırakılmasıdır. Vadeli mevduat da belirli bir süre sonunda geri çekilmek şartıyla açılmış, bir günden daha ... vadeli mevduat hesaplarıdır (Karmış, E.: Uygulamalı Faiz ve Alacak Hesapları Hukuku, Cilt I, 2007, s: 419).

42. Bankaların belli bir zaman sonunda veya belirli olmayan zamanlarda çekilmek üzere bankaya yatırılan paralara uyguladığı faiz oranına mevduat faizi denir.

43. Ayrıca mevduata uygulanan en yüksek faizin belirlenmesinde kamu bankası, ... banka ayrımı yapılmaz. Bunun gibi, faizin hesaplanmasında bir yıllık mevduata uygulanan faiz göz önünde tutulur (Süzek S., s:381).

...

54. Diğer taraftan, yukarıda ayrıntılı olarak aktarıldığı üzere davacı vekili, dava dilekçesinde dava konusu alacaklara mevduat faizi yürütülmesini talep ederken ıslah dilekçesi ile de ıslah edilen alacak miktarlarına yasal faiz uygulanmasını açıkça ifade ederek talepte bulunmuştur.

55. Dava konusu fazla çalışma, hafta tatili ile ... ... ve genel tatil ücreti alacakları ücret niteliği taşıdığından bu alacaklara mevduata uygulanan en yüksek faiz oranın uygulanması; ... Kanunu’nun 34. maddesinin birinci fıkrası gereği, diğer bir anlatımla yasa gereğidir.

56. Yasal (kanuni) faiz ve oranı ise 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

57. Öyle ise ıslah dilekçesinde talep edilen “yasal faiz” ifadesinden ne anlaşılması gerektiği irdelenmelidir.

58. Yukarıda ayrıntılı şekilde açıklandığı üzere, bir kısım Kanunlarda faize ilişkin ... düzenlemeler ile farklı farklı faiz türlerinin uygulanması gerektiği hüküm altına almıştır.

59. Bu durum gösteriyor ki faiz türlerine dair kavramların yerinde kullanılması, geniş yorumlanmaması daha isabetli olacaktır.

60. O hâlde ıslah dilekçesinde talep edilen “yasal faiz” ifadesinin 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinde düzenlenen yasal faiz olduğu kabul edilmelidir. Zira bu ifadenin “yasadan kaynaklı faiz” olarak geniş yorumlanması, diğer faiz türlerinin yorumlanması yolunu da açarak kavram kargaşasına neden olacağı göz ardı edilmemelidir.

61. Bununla birlikte, davacı vekili dava dilekçesinde talep edilen alacaklara ilişkin mevduat faiz talep etmişken, ıslah dilekçesinde yasal faiz talebinde bulunarak ıslah edilen alacaklar bakımından faiz türüne ilişkin talebini değiştirme iradesini ortaya koymuştur.

62. Bu itibarla, res'en dikkate alınması gereken taleple bağlılık ilkesi uyarınca, ıslah dilekçesiyle artırılan miktarlar için ıslah tarihinden yasal faiz uygulanmalıdır. Ancak 4857 sayılı ... Kanunu’nun 34. maddesi gereğince ödenmeyen ücret alacaklarına mevduata uygulanan en yüksek faiz oranın uygulanacağı hüküm altına alındığından hükmolunan yasal faiz oranı en yüksek mevduat faiz oranını da aşmamalıdır.

63. Bu nedenle, fazla çalışma, hafta tatili ile ... ... ve genel tatil ücretine dair ıslah dilekçesiyle artırılan miktarlar için ıslah tarihinden itibaren en yüksek mevduat faiz oranını aşmamak kaydıyla yasal faize hükmedilmesi gerekir.

..."

3. Değerlendirme

1. Somut uyuşmazlıkta davacı ödenmeyen fazla çalışma ücretinin en yüksek banka mevduat faizi ile tahsilini talep etmiş; Mahkemece alacağın gerek dava dilekçesinde talep edilen kısmı, gerekse ıslah dilekçesinde istenen bölümü için kanuni faiz uygulanmasına karar verilmiştir.

2. 4857 sayılı Kanun’un 34 üncü maddesine göre gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.

3. Fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanun’un 34 üncü maddesi bağlamında ücret niteliğinde olup gününde ödenmeyen fazla çalışma ücretine mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanmalıdır.

4. Diğer taraftan kanuni faiz ve oranı, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un (3095 sayılı Kanun) 1 ... maddesinde düzenlenmiştir. 4857 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesinde ifade edilen en yüksek mevduat faizinin de Kanun'da öngörülen bir faiz türü olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Ancak kanuni faiz ile kanundan kaynaklı faiz, aynı faiz oranını ifade etmez (HGK, 2017/(7)9-1812 E., 2021/185 K.). Bu sebeple Mahkemece alacağın kanuni faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesi hâlinde hükümden anlaşılması gereken faiz oranı, 3095 sayılı Kanun'un 1 ... maddesinde öngörülen faiz oranıdır.

5. Açıklanan nedenlerle hüküm altına alınan fazla çalışma ücretine 4857 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesi uyarınca en yüksek mevduat faizi uygulanması gerektiği açıktır. Mahkemece, davacının dava ve ıslah dilekçesindeki açık talebine rağmen, Kanun'un açık hükmüne aykırı şekilde kanuni faize hükmedilmesi, kararın kanun yararına bozulmasını gerektirmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Adalet Bakanlığının 6100 sayılı Kanun’un 363 üncü maddesinin birinci fıkrasına dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere KANUN YARARINA BOZULMASINA,

Dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,

13.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri

İşten Çıkarılma Durumunda Haklarınız Neler?

İşçinin Prim Talep Hakkı: Süre ve Çalışma Kriterleri